Begrippen

Volgehouden oefening. Patañjali noemt abhyasa en vairagya samen de twee middelen om de geest tot rust te brengen (Yoga Sutra 1.12).

Niet-tweeheid: de leer dat het individuele zelf en het absolute niet van elkaar gescheiden zijn. De filosofische achtergrond van veel teksten van Swami Sivananda.

Vuur. In Ayurveda je vermogen om te verteren: voedsel, indrukken en ervaringen.

Geen geweld, ook niet in woorden en gedachten. De eerste yama, en de toon voor al de rest.

Spontane herhaling van een mantra, meestal so'ham, op het ritme van de adem. Een kernoefening van de meditatie in de Satyananda-lijn.

Het centrum achter het midden van het voorhoofd, het commandocentrum. In de Satyananda-lijn werk je er eerst aan, omdat het de andere centra in evenwicht houdt.

Het centrum ter hoogte van het hart. Anahata betekent 'niet aangeslagen': de klank die niet uit een aanslag ontstaat.

De adem binnen houden, na de inademing.

Innerlijke stilte. Een meditatie in zes stappen uit de Satyananda-lijn: je kijkt naar je gedachten zonder ze te volgen, en leert ze daarna zelf op te roepen en los te laten.

Niet hamsteren, niet meer nemen dan je nodig hebt. De vijfde yama.

Letterlijk 'zetel'. Een houding die stabiel en aangenaam is (Yoga Sutra 2.46). In de Hatha Yoga Pradipika de eerste stap van hatha yoga, geen doel op zich.

Een plek waar je onder begeleiding van een leraar woont, werkt en oefent. De Bihar School of Yoga in Munger is er een.

De acht ledematen van Patañjali: yama, niyama, asana, pranayama, pratyahara, dharana, dhyana en samadhi. Niet te verwarren met de moderne Ashtanga Vinyasa-stijl.

Niet stelen: geen spullen, maar ook geen tijd, ideeën of erkenning van een ander. De derde yama.

Onwetendheid: het vergankelijke voor blijvend houden, het lichaam voor het zelf. Volgens Patañjali de wortel van de andere kleshas.

De adem buiten houden, na de uitademing. In de Bihar-opbouw pas na lange voorbereiding en onder begeleiding.

Slot. Een spiercontractie die prana vasthoudt en richt. De drie grote zijn moola, uddiyana en jalandhara bandha.

'Het lied van de Heer'. Een gesprek tussen Krishna en Arjuna over plicht, handelen en overgave, met karma, bhakti en jnana yoga als paden.

Yoga van toewijding: je emoties richten op het goddelijke, met zang, gebed en dienst.

Blaasbalgademhaling: krachtig in én uit. Een van de acht kumbhaka's uit de Hatha Yoga Pradipika.

Bijenadem: je zoemt bij het uitademen, met de oren dicht. Een rustige, veilige pranayama.

Zuivering van de vijf elementen in het lichaam. Een tantrische meditatie die in de Bihar-lijn en in andere tradities voorkomt.

De school die Swami Satyananda in 1963 in Munger oprichtte (oudere edities zeggen 1964). Uitgever van de boeken waarop deze site steunt.

Matigheid, vooral met zintuiglijke energie. Voor een monnik betekent het celibaat, voor wie in de wereld leeft trouw en maat. De vierde yama.

Het onderscheidende verstand: het deel van de geest dat beslist en ziet wat waar is.

Wiel. Een psychisch centrum langs de wervelkolom. De bronnen beschrijven ze als centra van bewustzijn, geen organen die je kunt meten.

De ruimte van het bewustzijn: het donkere scherm dat je ziet achter je gesloten ogen, voor je voorhoofd.

Het geheel van de geest, met zijn geheugen en indrukken. Het woord uit Patañjali's definitie van yoga.

Concentratie: je aandacht vasthouden op één punt. De zesde ledemaat.

Wat iets in stand houdt: je plicht, je natuur, de orde der dingen.

Reiniging van het spijsverteringskanaal. Een van de zes shatkarma's, en alleen te leren onder begeleiding.

Meditatie: de aandacht stroomt ongebroken naar het object. De zevende ledemaat. Dhyana is een toestand, geen techniek.

De drie kwaliteiten van de natuur: tamas (traagheid), rajas (beweging) en sattva (helderheid).

Leraar, letterlijk 'wie het duister wegneemt'. In de traditie de persoon die de kennis doorgeeft en de leerling kent.

De lijn van leraar naar leerling, waarin kennis persoonlijk wordt doorgegeven.

De yoga van lichaam en prana. Ha en tha staan voor zon en maan, pingala en ida. Volgens de Hatha Yoga Pradipika een trap naar raja yoga.

Handboek van hatha yoga van Swatmarama (15de eeuw), in vier hoofdstukken: asana, shatkarma en pranayama, mudra en bandha, samadhi.

Het maankanaal, links van de wervelkolom: koel, mentaal, naar binnen gericht.

Overgave aan het hogere. De vijfde niyama.

Neusspoeling met lauw zout water uit een kannetje. De bekendste vorm van neti.

Keelslot: de kin naar de borst, terwijl je de adem vasthoudt.

Een mantra herhalen, vaak met een mala van 108 kralen.

Yoga van kennis: zelfonderzoek en onderscheid tussen wat blijft en wat voorbijgaat.

'Stralende schedel'. Korte, krachtige uitademingen vanuit de buik, met een passieve inademing. In de Hatha Yoga Pradipika een shatkarma.

Yoga van handelen: je werk goed doen zonder vast te zitten aan het resultaat.

Kwelling. Patañjali noemt er vijf: onwetendheid, ik-gevoel, hechting, afkeer en angst voor de dood.

Omhulsel of laag. De Taittiriya Upanishad beschrijft er vijf, van het lichaam tot gelukzaligheid.

Actie. In de Satyananda-lijn een reeks van twintig gevorderde technieken die kundalini wekken. Bij Patañjali betekent kriya yoga iets anders: tapas, svadhyaya en ishvara pranidhana.

Het vasthouden van de adem. Letterlijk 'als een kruik'. Volgens de Hatha Yoga Pradipika het hart van pranayama.

De opgerolde kracht aan de basis van de wervelkolom. De bronnen waarschuwen dat ze pas veilig ontwaakt na grondige voorbereiding.

Een snoer van 108 kralen plus de sumeru-kraal, om japa te tellen.

Het centrum achter de navel. Manipura betekent 'stad van juwelen'.

Een klank die de geest beschermt en richt. Man is geest, tra is bevrijden.

Matig eten. De Hatha Yoga Pradipika vraagt om aangenaam voedsel en een kwart van de maag leeg te laten (1.58).

Bevrijding uit de kringloop van geboorte en dood. Het doel van yoga volgens de klassieke teksten.

Wortelslot: aanspannen van het bekkenbodemgebied, bij mannen het perineum, bij vrouwen rond de baarmoederhals.

Het wortelcentrum aan de basis van de wervelkolom, waar kundalini rust.

Gebaar of houding die je aandacht en prana richt. Er zijn hand-, hoofd-, houdings-, slot- en bekkenbodemmudra's.

Yoga van de innerlijke klank.

Kanaal of stroom van prana. Teksten noemen 72.000 nadi's, met ida, pingala en sushumna als de drie belangrijkste.

Afwisselende neusgatademhaling die de nadi's zuivert. In de Bihar-opbouw vier technieken, elk maanden lang.

De handhouding voor nadi shodhana: wijs- en middelvinger op het midden van het voorhoofd, duim en ringvinger bij de neusgaten.

Het rollen van de rechte buikspieren. Een shatkarma voor gevorderden, alleen onder begeleiding te leren.

Reiniging van de neus, met water (jala neti) of met een draad (sutra neti).

Vijf leefregels voor jezelf: shaucha, santosha, tapas, svadhyaya en ishvara pranidhana. De tweede ledemaat.

De oerklank. De Mandukya Upanishad verbindt de drie klanken a, u en m en de stilte erna met de vier toestanden van bewustzijn.

Ononderbroken lijn van overdracht.

Naam onder de Yoga Sutra's, 196 korte uitspraken in vier hoofdstukken, volgens de meeste onderzoekers van rond 400 na Christus. Ook een grammaticus en een arts dragen die naam; de traditie beschouwt hem als incarnatie van de slang Ananta Shesha.

Oefeningen die blokkades van 'wind' of prana losmaken. In de Bihar-lijn drie reeksen: gewrichten, buik en energieblokken.

Het zonnekanaal, rechts van de wervelkolom: warm, fysiek, naar buiten gericht.

Levenskracht. Ook de naam van een van de vijf vayu's, de stroom in de borstkas.

Uitbreiding en beheersing van prana, met de adem als middel. Niet hetzelfde als ademhalingsoefeningen: de kern is kumbhaka.

Het terugtrekken van de zintuigen. De vijfde ledemaat en de brug tussen de uiterlijke en de innerlijke yoga.

Koninklijke yoga: de yoga van de geest, zoals Patañjali ze beschrijft.

Je dagelijkse oefening, de weg die je zelf gaat.

De duizendbladige lotus boven de kruin. Geen chakra in strikte zin, maar het punt waar bewustzijn en energie samenkomen.

Volledige opname: het verschil tussen wie kijkt en wat bekeken wordt valt weg. De achtste ledemaat.

Een van de zes klassieke filosofische scholen. Ze onderscheidt purusha (bewustzijn) en prakriti (de natuur) en vormt de achtergrond van de Yoga Sutra's.

Een kort, positief voornemen dat je in yoga nidra plant.

Onthechting en het leven van een monnik. Swami Satyananda kreeg zijn wijding van Swami Sivananda in 1947.

Tevredenheid. De tweede niyama.

Waarachtigheid. De tweede yama.

Je kijkt met open ogen naar het midden tussen je wenkbrauwen, terwijl je aandacht naar binnen gaat (Hatha Yoga Pradipika 4.36-37, en zo ook in de Bihar-boeken). Niet hetzelfde als de 'Shambhavi Mahamudra Kriya' van Isha Foundation.

De zes reinigingen van de Hatha Yoga Pradipika: dhauti, basti, neti, trataka, nauli en kapalabhati.

Reinheid van lichaam, omgeving en geest. De eerste niyama.

Lijkhouding: plat op je rug, alles losgelaten. De houding voor yoga nidra.

Houding van de volmaakte. Volgens de Hatha Yoga Pradipika de belangrijkste zithouding.

Subtiele oefeningen. Zo noemen de Bihar-boeken de pawanmuktasana-reeksen.

Zonnegroet: twaalf houdingen met adem, aandacht en mantra. De zon groeten is oud; de reeks zoals we ze kennen werd in de jaren 1920 verspreid door de raja van Aundh.

Het middenkanaal in de wervelkolom. Als ida en pingala in evenwicht zijn, gaat volgens de teksten sushumna stromen.

Zelfstudie: de geschriften lezen en jezelf leren kennen. De vierde niyama.

Het centrum aan het staartbeen, de zetel van het onbewuste.

Titel van een monnik in de Dashnami-orde, zoals Swami Sivananda en Swami Satyananda.

Een oude traditie van technieken die bewustzijn uitbreiden en energie bevrijden. Veel hatha- en kriya-oefeningen komen eruit voort. Iets anders dan het westerse beeld.

Letterlijk 'hitte': de inspanning en zelfdiscipline die je zuivert. De derde niyama.

Strak kijken naar een punt, meestal een kaarsvlam. In de Hatha Yoga Pradipika een shatkarma, in de Satyananda-lijn ook een concentratieoefening.

Buikslot: na volledig uitademen trek je de buik naar binnen en omhoog.

De overwinnende adem, met een zachte zucht in de keel. Ook gebruikt in meditatie en kriya.

Filosofische teksten aan het slot van de Veda's, over het zelf en het absolute.

Onthechting. Samen met abhyasa het tweede middel van Patañjali.

Wind of stroming. Prana werkt in het lichaam als vijf vayu's: prana, apana, samana, udana en vyana.

Het zuiverende centrum in de keel.

Een golf of beweging in de geest. Patañjali noemt er vijf: juiste kennis, vergissing, verbeelding, slaap en herinnering.

Vijf onthoudingen in je omgang met anderen: ahimsa, satya, asteya, brahmacharya en aparigraha. De eerste ledemaat.

Yogische slaap: een systematische ontspanning waarin je wakker blijft. Swami Satyananda maakte er in de twintigste eeuw een vaste methode van, op basis van tantrische oefeningen.

De 196 sutra's van Patañjali in vier hoofdstukken: samadhi, sadhana, vibhuti en kaivalya.