Home / Kenniscentrum / Fundament
Fundament · wat yoga is en waar ze vandaan komtKlassieke en moderne yoga
परम्पराparamparā
Wat we bedoelen met klassiek, waarom we ons afzetten tegen veel moderne vormen, en waar we zelf voorzichtig moeten zijn.
Wat 'klassiek' hier betekent
In de vakliteratuur verwijst 'klassieke yoga' meestal naar de yoga van Patañjali. Op deze site gebruiken we het ruimer: yoga zoals ze in een levende lijn wordt doorgegeven, met de oude teksten als ijkpunt en met alle onderdelen samen. Voor ons is dat de lijn van Swami Sivananda en Swami Satyananda, de Bihar School of Yoga.
Wat de meeste mensen vandaag yoga noemen, komt grotendeels uit de negentiende en twintigste eeuw en wordt verkocht als eeuwenoud. Zie Waar moderne yoga vandaan komt.
Klassiek betekent dus niet oud om het oud zijn. De Bihar School is zelf twintigste-eeuws. Satyananda ordende eeuwenoude technieken in een systeem dat westerse leerlingen aankonden, en liet ze onderzoeken door artsen. Het verschil met veel moderne yoga zit niet in de leeftijd, maar in het doel.
Het verschil in het kort
| Een doorsnee moderne les | De klassieke weg | |
|---|---|---|
| Doel | Fit, soepel, ontspannen | Een stille geest; gezondheid is een bijwerking |
| Inhoud | Vooral houdingen | Ethiek, houding, adem, zintuigen, concentratie, meditatie |
| Tempo | Vaak snel, vloeiend, intensief | Traag, met adem en aandacht, rust tussendoor |
| Maatstaf | Hoe ver je komt | Hoe stabiel en aangenaam het is (Yoga Sutra 2.46) |
| Leraar | Vaak na een korte opleiding | Een lijn, en een leraar die zelf oefent en de leerling kent |
| Thuis | Je gaat naar een les | Je bouwt een dagelijkse sadhana |
Dit is een vereenvoudiging. Er zijn moderne leraren die diep gaan, en klassieke scholen die oppervlakkig lesgeven. De tabel gaat over de richting, niet over personen.
Waarom we ons distantiëren
Yoga werd een workout
In de Yoga Sutra's is asana één ledemaat van de acht. In de Hatha Yoga Pradipika is ze de eerste stap, nodig om lang en stil te kunnen zitten. Wie yoga gelijkstelt aan houdingen, haalt er het deel uit dat het best verkoopt en laat de rest liggen.
En van de houding zelf werd een oefening
Dit is misschien het grootste verschil, en het zit in het lichaam zelf. Een klassieke asana vraagt inspanning om erin te komen. Daarna laat je die inspanning los en blijf je stabiel en comfortabel (Yoga Sutra 2.46-47). Je hartslag zakt, je adem wordt licht, je geest wordt stil. Het lichaam verdwijnt als het ware naar de achtergrond.
In veel moderne lessen gebeurt het omgekeerde. Je gaat van houding naar houding, blijft aanspannen en duwen, en je hartslag gaat omhoog. Je stresssysteem slaat aan, je adem versnelt, en de werking blijft vooral in je spieren. Dat is een goede training. Maar het houdt je aandacht in je lichaam vast, terwijl yoga net voorbij lichaam en geest wil gaan. Wat de traditie bedoeld had als poort naar binnen, wordt zo een verankering in het lichaam.
Lenigheid werd de maatstaf
Foto's van extreme houdingen zijn het visitekaartje geworden. De bronnen zeggen het omgekeerde: een houding is goed als ze stabiel en aangenaam is. De Bihar-boeken laten beginners eerst maandenlang de eenvoudige pawanmuktasana-reeksen doen. Druk om verder te gaan dan je lichaam toelaat, past niet bij ahimsa.
Zonder lijn, zonder relatie
Een registratie van 200 uur is een minimumstandaard van een vereniging, geen lijn. Dat zegt niets over de mensen die zo'n opleiding volgen, wel over het systeem. In de traditie geeft een leraar door wat hij zelf jaren oefende, aan een leerling die hij kent.
Yoga als merk
Er waren pogingen om reeksen houdingen als eigendom te claimen. Het Amerikaanse auteursrechtenbureau besliste in 2012 dat een reeks yogahoudingen geen beschermd werk is, en een rechtbank bevestigde dat in 2015. Kennis die eeuwen vrij werd doorgegeven, hoort geen merk te zijn.
Beloftes die niemand kan waarmaken
'Detox', 'geneest je rug', 'maakt je angst weg'. Zulke claims hoor je overal, ook bij ons vroeger. Yoga kan veel steunen, maar ze is geen behandeling, en wie het zo verkoopt, misleidt mensen die het moeilijk hebben.
De ethiek viel weg
Yama en niyama zijn de eerste twee ledematen. Ze komen in de meeste lessen niet aan bod. Zonder dat fundament wordt yoga een techniek die je ook voor je ego kunt gebruiken.
De innerlijke yoga bleef buiten beeld
Pratyahara, dharana en dhyana zijn het hart van de zaak, en ze zijn moeilijk te verkopen in een uur met muziek. Vijf minuten shavasana aan het eind van een les is geen yoga nidra.
Waar we zelf voorzichtig moeten zijn
- Geen dogma. Ook de traditie verandert. Satyananda vernieuwde zelf. Klassiek is een richting, geen kooi.
- Geen spot. Wie bier-yoga leuk vindt, mag dat doen. We zeggen alleen dat het iets anders is dan yoga.
- Geen toe-eigening. Dit is kennis uit India. We noemen onze bronnen, gebruiken de Sanskrietwoorden en doen niet alsof we het zelf bedachten.
- Geen schijnzekerheid. Wat we niet kunnen nagaan, schrijven we niet. Wat onzeker is, zeggen we.
Bronnen
- Patañjali, Yoga Sutra 2.29 en 2.46-48
- Hatha Yoga Pradipika 1.1 en 1.17
- Swami Satyananda, Asana Pranayama Mudra Bandha, inleiding op de pawanmuktasana-reeksen
- US Copyright Office, Registration of Claims to Copyright in Compilations, 2012; Bikram's Yoga College of India v. Evolation Yoga (9th Cir. 2015)