Home / Kenniscentrum / Stamboom
Van bron tot vandaag
De stamboom van de yoga op één tijdas: de teksten waaruit ze ontstond, de lijnen van leraar naar leerling die eruit voortkwamen, en de momenten waarop het brak. Klik op een punt voor uitleg.
Bronteksten
Lijn van Sivananda
Lijn van Krishnamacharya
Kriya-lijn van Lahiri Mahasaya
Andere lijnen
Breekpunten
- Vedisch
- ± 1500–1000 v.C.Brontekst
Rig Veda
De oudste hymnen. Nog geen yogatechniek, wel de bron van mantra, van de Gayatri en van het ideaal van de ziener, de rishi. Lees meer
- Upanishads en Gita
- ± 800–500 v.C.Brontekst
Vroege Upanishads
Brihadaranyaka, Chandogya en Taittiriya. Prana, het zelf (atman) en de vijf lagen van de mens, de kosha's. Lees meer
- ± 500–300 v.C.Brontekst
Katha Upanishad
Het eerste duidelijke beeld van yoga: het lichaam als wagen, de zintuigen als paarden, de geest als teugels. Yoga is ze in toom houden. Lees meer
- ± 200 v.C.–200 n.C.Brontekst
Bhagavad Gita
Krishna leert Arjuna karma-, bhakti-, jnana- en dhyana-yoga. Een yoga voor wie in de wereld blijft. Lees meer
- ± begin jaartellingBrontekst
Maitri Upanishad
Een yoga van zes delen, ouder dan die van Patañjali: adem, terugtrekken, meditatie, concentratie, onderzoek en opname. Lees meer
- Klassiek
- ± 400 n.C.Brontekst
Yoga Sutra's
Patañjali ordent de innerlijke weg in 196 korte regels en acht ledematen. Met het commentaar van Vyasa. Lees meer
- 5de–6de eeuwBrontekst
Eerste tantra's
De oudste bewaarde tantrische teksten. Mantra, mudra, nadi's en de kracht die later kundalini heet, krijgen vorm. Lees meer
- Tantrisch
- ± 1000Brontekst
Tantraloka
Abhinavagupta, de grootste filosoof van de tantra, vat de hele traditie samen in een reusachtig werk. Lees meer
- 11de eeuwBrontekst
Amritasiddhi
De oudste tekst met hatha-technieken: mahamudra, bandha's en het bewaren van levenskracht. Lees meer
- Hatha
- ± 1200Breekpunt · Tantra
Nalanda valt
Wat verloren ging: De gemeenschap die de kennis droeg. De yoga van gewone mensen verdwijnt. Lees meer
- ± 13de eeuwBrontekst
Goraksha-teksten
De Nath-traditie rond Gorakhnath. Asana, pranayama, mudra en de chakra's als oefening. Lees meer
- 15de eeuwBrontekst
Hatha Yoga Pradipika
Svatmarama bundelt de hatha yoga: houding, reiniging, adem, mudra en nada. Hatha als trap naar raja yoga. Lees meer
- 1577Brontekst
Shatchakra Nirupana
Purnananda beschrijft zes chakra's als lotussen van klank, die kundalini een voor een oplost. Lees meer
- ± 15de–17de eeuwBrontekst
Shiva Samhita
Hatha en tantra samen. Opvallend: ook wie een gezin heeft, kan volgens deze tekst slagen in yoga. Lees meer
- 17de eeuwBrontekst
Hatharatnavali
Spreekt van 84 houdingen en beschrijft er een aantal. Het aantal houdingen begint te groeien. Lees meer
- ± 1700Brontekst
Gheranda Samhita
Een zevenvoudige yoga voor het lichaam: reiniging, 32 houdingen, 25 mudra's, terugtrekken, adem, meditatie en opname. Lees meer
- 18de eeuw
- Koloniaal
- 19de eeuwBrontekst
Sritattvanidhi
Een geïllustreerd handschrift uit het paleis van Mysore, met 122 houdingen, ook oefeningen uit worstelen en turnen. Lees meer
- 1800–1900Breekpunt · Tantra
Afkeer uit Europa
Wat verloren ging: Het respect voor de lichamelijke en tantrische yoga. Lees meer
- overleveringKriya-lijn van Lahiri Mahasaya · Bewaart de klassieke weg
Mahavatar Babaji
Volgens Yogananda's Autobiography of a Yogi een onsterfelijke yogi in de Himalaya, die in 1861 kriya yoga doorgaf aan Lahiri Mahasaya. Historisch niet na te gaan: alles wat we over hem weten, komt uit de lijn zelf. Lees meer
- 1828–1895Kriya-lijn van Lahiri Mahasaya · Bewaart de klassieke weg
Lahiri Mahasaya
Een boekhouder met een gezin in Varanasi. Krijgt in 1861 de inwijding in kriya yoga en geeft ze door aan gewone mensen. Een yogi die in de wereld bleef. Lees meer
- 1863–1902Andere lijnen · Vernieuwt · naar het westen
Swami Vivekananda
Leerling van Ramakrishna. Brengt in 1893 yoga naar Chicago als filosofie van de geest, zonder hatha. Lees meer
- 1855–1936Kriya-lijn van Lahiri Mahasaya · Bewaart de klassieke weg
Sri Yukteswar
Leerling van Lahiri Mahasaya. Schrijft in 1894 The Holy Science. Lees meer
- 1893–1896Breekpunt · Yoga
Yoga zonder lichaam
Wat verloren ging: Vivekananda laat hatha weg. Yoga wordt in het westen in twee gesplitst. Lees meer
- 1905–1930Breekpunt · Tantra
Oom the Omnipotent
Wat verloren ging: Tantra krijgt een seksuele naam, nog voor iemand de teksten kent. Lees meer
- 1897–1989Andere lijnen · Vernieuwt
Shri Yogendra
The Yoga Institute in Mumbai (1918), het oudste georganiseerde yogacentrum. Yoga voor gezinnen.
- 1919Breekpunt · Chakra's
Een hoofdstuk zonder het boek
Wat verloren ging: Woodroffe vertaalt alleen het chakra-hoofdstuk. Het geheel en de lijn vallen weg. Lees meer
- 1893–1952Kriya-lijn van Lahiri Mahasaya · Bewaart de klassieke weg · naar het westen
Paramahansa Yogananda
Leerling van Sri Yukteswar. Gaat in 1920 naar Amerika en sticht de Self-Realization Fellowship. Zijn Autobiography of a Yogi (1946) maakt kriya yoga en Babaji wereldberoemd. Lees meer
- 1903–1970Andere lijnen · Vernieuwt
Bishnu Ghosh
Jongere broer van Yogananda. Opent in Kolkata een college voor lichaamscultuur, waar houdingen en bodybuilding samenkomen.
- 1883–1966Andere lijnen · Vernieuwt
Swami Kuvalayananda
Kaivalyadhama in Lonavla (1924). Onderzoekt yoga met wetenschappelijke methoden. Lees meer
- jaren 1920Breekpunt · Yoga
De zonnegroet als gymnastiek
Wat verloren ging: Het verschil tussen oefening en asana vervaagt. Lees meer
- 1927Breekpunt · Chakra's
Leadbeater ziet wielen
Wat verloren ging: Visioen vervangt overlevering. Lees meer
- jaren 1920–1940Breekpunt · Chakra's
De geblokkeerde chakra
Wat verloren ging: Alice Bailey, volgens Käppi. Een chakra wordt iets wat een ander voor je losmaakt. Lees meer
- 1932
- 1888–1989Lijn van Krishnamacharya · Vernieuwt
Krishnamacharya
Geeft vanaf 1933 les in het paleis van Mysore. Bouwt een dynamische houdingsyoga en wordt de grondlegger van de meeste moderne stijlen. Lees meer
- jaren 1930Breekpunt · Yoga
Het paleis van Mysore
Wat verloren ging: De houding wordt het hart van de yoga. Lees meer
- 1887–1963Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Swami Sivananda
Arts in Malaya, daarna monnik in Rishikesh. Sticht in 1936 de Divine Life Society en brengt yoga terug naar mensen met een gezin en een beroep, nadat ze eeuwenlang alleen bij asceten leefde. Zijn motto: dien, heb lief, geef, zuiver, mediteer, verwerkelijk. Lees meer
- 1936Breekpunt · Herstel
Sivananda en de gewone mens
Niets, integendeel: na eeuwen brengt Sivananda yoga terug naar mensen met een gezin en een beroep. Lees meer
- Modern
- 1899–2002Lijn van Krishnamacharya · Commercieel
Indra Devi
Opent in 1947 een studio in Hollywood. Yoga voor filmsterren, slank en jong. Lees meer
- 1947
- 1915–2009Lijn van Krishnamacharya · Vernieuwt · naar het westen
Pattabhi Jois
Ashtanga Vinyasa, vaste reeksen in een snel ritme. Bron van flow en power yoga. Na zijn dood getuigden leerlingen over seksuele grensoverschrijding tijdens correcties. Zijn kleinzoon erkende dat in 2019. Lees meer
- 1923–2009Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg · naar het westen
Swami Satyananda
Leerling van Sivananda vanaf 1943. Ordent hatha, tantra en raja yoga tot één systeem: yoga nidra, antar mouna, ajapa japa, kriya yoga. In 2014 hoorde een Australische Royal Commission getuigen over misbruik in een ashram van zijn beweging, ook door hem zelf. Zie Gevallen leraren. Lees meer
- 1927–1993Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg · naar het westen
Swami Vishnudevananda
Brengt Sivananda's yoga naar het westen met de Sivananda Yoga Vedanta Centres: twaalf basishoudingen, adem, ontspanning, voeding, denken.
- 1962Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Yoga Vedanta Aalst
De broers Jozef (Nārāyaṇa) en Śiva Kiekens schrijven Sivananda, die in december 1962 antwoordt en hen aanmoedigt een tak van de Divine Life Society te starten. In 1966 verblijft Swami Satchidananda twee weken in Aalst. Hij wijdt Nārāyaṇa en zijn vrouw Lakshmi later in met een mantra. Swami Chidananda noemt het centrum Swami Sivananda Yoga Ashram. Sinds 1970 een lerarenopleiding van vier jaar, met de Yoga Sutra's en de Gita. Nārāyaṇa vertaalde de Gita, de Yoga Sutra's en de Vivekachudamani in het Nederlands en overleed in 2025, negentig jaar oud. Volgens Björn een uitzonderlijk goede leraar.
- 1916–2008Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Swami Chidananda
Volgt Sivananda op als hoofd van de Divine Life Society in Rishikesh.
- 1963Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Bihar School of Yoga
Satyananda opent de school in Munger, aan de Ganges. Van hier komen de boeken waarop deze site steunt. Lees meer
- 1918–2014Lijn van Krishnamacharya · Vernieuwt · naar het westen
B.K.S. Iyengar
Light on Yoga (1966). Precisie, uitlijning en hulpmiddelen. Lees meer
- 1966Breekpunt · Yoga
Iyengar en Light on Yoga
Wat verloren ging: De houding wordt een vak op zich, los van adem en geest. Lees meer
- 1926–2013Kriya-lijn van Lahiri Mahasaya · Vernieuwt · naar het westen
Swami Kriyananda
Leerling van Yogananda. Sticht in 1968 de gemeenschap Ananda in Californië. In 1998 stelde een Amerikaanse jury hem en Ananda in een burgerlijke zaak aansprakelijk voor seksuele intimidatie. Lees meer
- 1918–2008Andere lijnen · Commercieel · naar het westen
Maharishi Mahesh Yogi
Transcendente Meditatie, wereldberoemd na de Beatles in 1968. Meditatie met merknaam en prijs. Lees meer
- 1968Breekpunt · Meditatie
Meditatie met merknaam
Wat verloren ging: Meditatie wordt een product, los van een weg. Lees meer
- 1969Brontekst
Asana Pranayama Mudra Bandha
Swami Satyananda zet de technieken van hatha yoga op een rij voor de lerarenopleiding in Munger. Het ijkpunt van deze site. Lees meer
- 1914–2002Lijn van Sivananda · Vernieuwt · naar het westen
Swami Satchidananda
Integral Yoga. Opent in 1969 het festival van Woodstock. Sinds de jaren 1990 beschuldigingen van seksueel misbruik door leerlingen.
- 1929–2004Andere lijnen · Commercieel · naar het westen
Yogi Bhajan
Kundalini Yoga en de 3HO-beweging in Amerika, een eigen mengvorm. In 2020 vond een onafhankelijk onderzoek de beschuldigingen van seksueel misbruik geloofwaardig.
- 1969Breekpunt · Tantra
Kundalini Yoga van Yogi Bhajan
Wat verloren ging: Kundalini, in de bronnen een lange en gevaarlijke weg, wordt een les van een uur. Lees meer
- jaren 1960–1970Breekpunt · Tantra
Neo-tantra
Wat verloren ging: Het woord tantra betekent nu bijna het omgekeerde. Lees meer
- 1925–1996Andere lijnen · Vernieuwt · naar het westen
Swami Rama
Himalayan Institute in de Verenigde Staten. Werd in de jaren 1970 bekend door laboratoriumproeven met zijn hartslag. In 1997, na zijn dood, kende een Amerikaanse jury een vrouw een schadevergoeding toe voor misbruik door hem. Lees meer
- jaren 1970Andere lijnen · Commercieel · naar het westen
Bikram Choudhury
Leerling van Bishnu Ghosh. Zesentwintig houdingen in een verwarmde zaal, als franchise. In 2016 veroordeelde een Amerikaanse jury hem in een burgerlijke zaak om zijn vroegere juridisch adviseur een schadevergoeding van miljoenen dollars te betalen. Lees meer
- 1931–1990Andere lijnen · Commercieel · naar het westen
Osho (Rajneesh)
Neo-tantra en dynamische meditatie, eerst in Pune, daarna in Oregon. In 1985 pleitte hij schuldig aan immigratiefraude en werd hij het land uitgezet. Zijn secretaresse werd veroordeeld voor onder meer een vergiftigingsaanslag. Lees meer
- jaren 1970
- 1938–2016Lijn van Krishnamacharya · Vernieuwt
T.K.V. Desikachar
Zoon van Krishnamacharya. Viniyoga: oefening op maat van de persoon.
- jaren 1970Breekpunt · Yoga
Ashtanga naar het westen
Wat verloren ging: Asana wordt een prestatie die je kunt halen. Lees meer
- 1977Breekpunt · Chakra's
Het moderne chakrasysteem
Wat verloren ging: Een instrument om het ik op te lossen wordt er een om het ik te verbeteren. Lees meer
- 1979Breekpunt · Meditatie
Mindfulness
Wat verloren ging: De weg voorbij het ik. Wat overblijft, is aandacht om beter te functioneren. Lees meer
- 1960Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Swami Niranjanananda ✦ leraar van Björn
Groeit op in de ashram, wordt in 1983 voorzitter en in 1993 opvolger. Richt in 1994 Bihar Yoga Bharati op. Lees meer
- 1953Lijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Swami Satyasangananda
Leidt Sivananda Math in Rikhia, waar Satyananda zich terugtrekt.
- NashikLijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Yoga Vidya Gurukul
Opgericht door Vishwas Mandlik. Volgens de school bezochten de guru's van de Bihar-lijn de school en gaven ze hun zegen, en werd toen een heilig vuur ontstoken dat nog altijd brandt. Lees meer
- jaren 1990Lijn van Krishnamacharya · Commercieel
Power yoga en flow
Amerikaanse afleidingen van Ashtanga. Yoga als workout. Lees meer
- 1995Breekpunt · Yoga
Power yoga en flow
Wat verloren ging: Ashtanga zonder vaste reeks en zonder Sanskriet, voor de fitnesszaal. Yoga wordt een workout. Lees meer
- 1997
- eind jaren 1990Breekpunt · Yoga
Yin yoga
Wat verloren ging: De uitleg komt uit een andere traditie. Asana wordt een rekoefening voor je bindweefsel. Lees meer
- 1999Breekpunt · Yoga
Tweehonderd uur
Wat verloren ging: De overdracht van leraar op leerling. Een certificaat vervangt de lijn. Lees meer
- NashikLijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Vishwas Mandlik ✦ leraar van Björn
Stichter van Yoga Vidya Gurukul. Bouwde er een opleiding en een yogatherapie uit.
- 2002
- VaranasiLijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Yoga Training Centre ✦ leraar van Björn
Ganesh Upadhyay leert er de basis in de lijn van Sivananda en Satyananda. Björns eerste opleiding, drie maanden. Lees meer
- jaren 2000Breekpunt · Yoga
Een industrie
Wat verloren ging: De ethiek: yama en niyama verdwijnen uit de les. Lees meer
- NashikLijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Kate Woodworth ✦ leraar van Björn
Sannyasi Bhakti Ratna. Yogatherapeut bij Yoga Vidya Gurukul en leerling van Swami Niranjanananda. Lees meer
- DiepenbeekLijn van Sivananda · Bewaart de klassieke weg
Shantaram Yoga
Björn geeft vijftien jaar les in de Vuursteenhoeve. Nu een kenniscentrum. Lees meer
- 2010–nuBreekpunt · Tantra
Kundalini-activatie in een zaal
Wat verloren ging: Wat in de tantra jaren voorbereiding vraagt en volgens de Bihar-boeken echt gevaarlijk kan zijn, wordt een avondje ervaring. Lees meer
- 2010–nuBreekpunt · Meditatie
De app
Wat verloren ging: Meditatie wordt tien minuten op je telefoon. Lees meer
- 2015Breekpunt · Verzet
India grijpt in
Wat verloren ging: QCI-certificering, de TKDL tegen octrooien, en 21 juni als Dag van de Yoga. Lees meer
- 2010–nuBreekpunt · Yoga
Geiten, bier en alles
Wat verloren ging: Het woord yoga zelf. Het betekent niets meer. Lees meer
- 2018Breekpunt · Verzet
Yoga Certification Board
Wat verloren ging: India brengt de certificering onder bij een eigen board. Lees meer
Hoe je deze stamboom leest
De as is niet gelijkmatig. De eerste drieduizend jaar krijgen weinig ruimte, de laatste honderdvijftig veel, want daar ontstonden bijna alle lijnen die je vandaag kent. Jaartallen van oude teksten zijn schattingen: geleerden verschillen er soms eeuwen over van mening.
Een doorgetrokken lijn betekent overdracht van leraar op leerling. Een stippellijn betekent verbondenheid of zegen, zonder dat er een directe opleiding was. De typering per lijn zegt iets over de nadruk, niet over de waarde van elke leraar: ook in een commerciële lijn zijn er goede leraren, en ook een klassieke lijn vernieuwt.
Er zijn veel meer teksten, lijnen en leraren dan hier staan. We kozen wat je nodig hebt om te begrijpen waar de yoga van vandaag vandaan komt. Mis je een lijn of zie je een fout? Mail naar info@shantaramyoga.com.
Lees ook Waar het misging: een tijdlijn en De lijn.