Home / Kenniscentrum / Fundament
Fundament · wat yoga is en waar ze vandaan komtTwee paden: de asceet en de gewone mens
योग भोग रोगyoga bhoga roga
Wie yoga ernstig neemt, staat voor één grote keuze: het pad van de asceet of het pad van de gewone mens met gezin en werk. Meng je ze, dan raakt je leven in de war. Kies je geen van beide, dan word je ziek.
Björns leraar in India vroeg hem ooit plots: ben jij een rogi, een bhogi of een yogi? Björn wist niet wat de woorden betekenden. Een rogi, legde zijn leraar uit, is wie steelt en bedriegt, en daarmee in zekere zin ziek is. Een bhogi zoekt ervaring en genot. Een yogi zoekt de waarheid. Achter die vraag zit een keuze die de oude teksten heel ernstig nemen, en die in de moderne yoga bijna nooit ter sprake komt.
De keuze
De Indiase traditie kent twee grote richtingen in het leven. Pravritti is de beweging naar buiten: werken, een gezin stichten, bezit opbouwen, deelnemen aan de wereld. Nivritti is de beweging terug: loslaten, terugtrekken, terugkeren naar de bron. Het eerste is het pad van de grihastha, de gewone mens met een huis en een gezin. Het tweede is het pad van de sannyasin, de asceet.
Voor bijna iedereen is de keuze het tweede niet. Wie dit leest, heeft wellicht een partner, kinderen, een job, een hypotheek. Dat is geen tekort. Het is een ander pad, met een eigen doel en eigen regels.
Bhoga is geen vies woord
Het pad van de gewone mens heet in die zin bhoga: genieten, ervaren, deelnemen aan de schepping. In de tantra is dat de rechterhand, het pad dat zich naar de schepping keert. Je leeft je leven als bijdrage aan wat ontstaat. Yoga is op dat pad een steun: ze houdt je gezond, helder en eerlijk, zodat je je leven goed kunt leven.
Het pad van de asceet is yoga in de strikte zin: de linkerhand, het pad dat terugkeert naar de bron en het eindige achter zich laat. Wie het kiest, verlaat in de traditie vaak de samenleving.
Daarom is het geen verwijt om te zeggen dat de meeste moderne yoga bhoga is. Het wordt pas een probleem als bhoga zich voordoet als yoga, of als iemand niet weet welk pad hij eigenlijk loopt.
Wat er gebeurt als je ze mengt
De twee paden hebben elk hun eigen logica. Meng je ze, dan verstoort dat je levensloop. Een vader of moeder die als monnik gaat leven, verwaarloost wat het eigen pad vraagt: zorg, aanwezigheid, verantwoordelijkheid. Wie een gelofte van onthechting aflegt en toch comfort en erkenning zoekt, haalt de eigen weg onderuit. Je krijgt onderdrukking aan de ene kant en schuldgevoel aan de andere.
De Bhagavad Gita zegt het zo: beter je eigen pad onvolmaakt gaan dan dat van een ander goed (3.35). Arjuna wil zich terugtrekken uit zijn plicht, en Krishna stuurt hem terug. Niet omdat terugtrekken slecht is, maar omdat het niet zijn pad is. Het hele hoofdstuk over karma yoga is een lering voor wie in de wereld blijft. Zie Karma yoga en bhakti yoga.
En wie geen pad kiest
Wie geen van beide kiest, eindigt in roga. Het woord betekent letterlijk ziekte, en dat is geen beeldspraak.
Zonder pad leef je zonder richting. Je wilt genieten zonder je eraan over te geven, en loslaten zonder de discipline die het vraagt. Je zit tussen twee stoelen: te veel in de wereld om tot rust te komen, en te weinig om er werkelijk van te genieten. Je leven loopt van prikkel naar prikkel, je wilt altijd meer, en het is nooit genoeg.
Dat houdt geen mens lang vol. Eerst word je onrustig, dan uitgeput, dan ontevreden. Wat in de geest begint, zet zich vast in het lichaam. De onrust wordt spanning, de spanning wordt klachten, en de klachten worden ziekte. Dat is roga: geen straf van buitenaf, maar het gevolg van een leven dat nergens naartoe gaat.
De rogi uit de vraag van Björns leraar is het eindpunt daarvan: iemand die alleen nog aan zichzelf denkt, steelt en bedriegt, en anderen meesleurt in zijn eigen ziekte.
Yoga: de weg terug naar de bron, het pad van de asceet.
Bhoga: bewust genieten en deelnemen, het pad van de gewone mens.
Roga: geen pad, en dus ziekte, in geest en lichaam.
Sivananda en de yoga voor gewone mensen
Rond 1200 verdween in India de yoga van gewone mensen met een gezin en een beroep. Wat overbleef, leefde voort bij asceten in de bossen en de bergen. Eeuwenlang was yoga iets voor wie de wereld verliet. Zie Tantra.
Swami Sivananda (1887–1963) bracht daar verandering in. Hij was zelf een monnik, maar zijn lering richtte zich op iedereen. Met de Divine Life Society, opgericht in 1936, en meer dan tweehonderd boeken bracht hij yoga terug naar mensen met een gezin en een beroep. Zijn bekende twintig spirituele instructies zijn geschreven voor wie in de wereld leeft: vroeg opstaan, een vaste tijd voor meditatie, japa, studie, matig eten, dienen. Zijn motto vat het samen: dien, heb lief, geef, zuiver, mediteer, verwerkelijk. Zijn leerling Satyananda bouwde daarop verder en maakte er een systeem van dat je naast een gewoon leven kunt beoefenen.
Niet iedereen vindt dat een goede zaak. Yogi Manmoyanand, die na een tijd in de ashram van Sivananda bij asceten in de Himalaya leefde, schreef er het boek Sivananda Buried Yoga (2008) over: Sivananda zou de echte yoga begraven hebben onder een verwaterde versie.
Ik begrijp die aanval volkomen. Maar volgens mij heeft Sivananda de yoga niet begraven. Hij heeft de yoga voor gewone mensen opnieuw uitgevonden en verspreid, nadat die eeuwen eerder was uitgeroeid. Het systeem dat Sivananda Buried Yoga verdedigt, is een systeem voor asceten. Het is waardevol, maar het is niet bedoeld voor wie een gezin en een beroep heeft. Wie het pad van de asceet als maatstaf neemt voor de gewone mens, maakt precies de vergissing waarover dit artikel gaat: hij mengt de twee paden.
Wat dit betekent voor je oefening
Kies je, zoals bijna iedereen, het pad van de gewone mens, dan vraagt je oefening iets anders dan die van een asceet. Kortere momenten, op een vast uur, ingepast in je dag. Houdingen en adem die je gezond houden, zoals de zonnegroet. Yoga nidra om te herstellen. Ethiek die je in je relaties beoefent, niet in een grot. En af en toe een retraite om dieper te gaan, waarna je terugkeert naar je leven.
Je hoeft dus niet te doen alsof je monnik bent. Je mag wel eerlijk zijn over wat je zoekt. Zie Je eigen sadhana opbouwen.
Swami Satyananda gaf ook karma sannyasa: een inwijding voor wie in de wereld blijft. Je blijft daarbij op het pad van de gewone mens, met gezin en werk, maar met een innerlijke onthechting. Het is geen mengvorm van twee levensstijlen, wel een manier om het pad van de gewone mens met de ernst van een yogi te gaan.
Bronnen
- Bhagavad Gita 3.35 en hoofdstuk 3 (karma yoga)
- Björn Maroten, 'Wat zijn een yogi, een bogi en een rogi?' (Shantaram-archief), naar zijn leraar in India
- Swami Sivananda, Twenty Important Spiritual Instructions (Divine Life Society)
- Yogi Manmoyanand, Sivananda Buried Yoga (O Books, 2008)
- Miska Käppi, video's over moderne yoga en tantra (YouTube)
- Over rechterhand en linkerhand: zie Tantra