Surya namaskara: de zonnegroet

Surya namaskara staat niet in de oude hatha-teksten. De zon groeten met een buiging en haar twaalf namen is een oud Indiaas gebruik. De vloeiende reeks van twaalf houdingen zoals we ze nu kennen, werd echter pas in de jaren 1920 en 1930 bekend, vooral door Bhawanrao Pant Pratinidhi, de raja van Aundh, die ze als dagelijkse oefening voor scholen en volwassenen verspreidde. Via Krishnamacharya en anderen kwam ze in de moderne yoga terecht.

Swami Satyananda nam de reeks op in zijn systeem en maakte er een complete oefening van: houding, adem, mantra en aandacht in één. Zijn boek erover beschrijft vier lagen die je één voor één toevoegt. Dat is de vorm die we hier volgen. Ze is dus geen eeuwenoude oefening, maar wel een rijke.

Een twintigste-eeuwse reeks

De raja van Aundh, een klein vorstendom bij Pune, was een fervent aanhanger van lichaamscultuur. Hij liet de reeks dagelijks oefenen op de scholen van zijn staat en schreef er een boek over, dat in 1938 in het Engels verscheen als The Ten-Point Way to Health. Het past in zijn tijd. Overal in de wereld kwamen gymnastiek en lichaamsopvoeding op, en in India wilde de nationale beweging een sterk, gezond volk. De zonnegroet werd zo een Indiase vorm van dagelijkse gymnastiek.

Via het paleis van Mysore, waar Krishnamacharya lesgaf, kwam ze in de yoga terecht. Vandaag denken de meeste mensen dat ze het oudste stuk van de yoga is. Ze is een van de jongste. In de Hatha Yoga Pradipika en de andere oude hatha-teksten staat ze niet.

Waarom ze vandaag zo bruikbaar is

Dat ze jong is, maakt haar niet minder waard. Ze werd bedacht voor een probleem dat vandaag groter is dan ooit: we bewegen te weinig, en niet op de juiste manier. We zitten aan een bureau, in de auto en voor een scherm. Ons lichaam buigt de hele dag naar voren en strekt zich bijna nooit.

De zonnegroet doet in een paar minuten wat een zittend leven overslaat. Je wervelkolom buigt en strekt afwisselend. Benen, armen, rug en buik werken allemaal mee. Je adem volgt de beweging, en als je tempo maakt, komt ook je hart op gang. Je hebt geen materiaal en geen ruimte nodig. Björn kent geen andere oefening die je met zo weinig tijd zo goed in vorm houdt.

Let wel op het verschil. Snel en vaak gedaan is de zonnegroet een uitstekende training. Traag gedaan, met de adem, de mantra en de aandacht van de Bihar-lijn, wordt ze een sadhana die je voorbereidt op pranayama en meditatie. Beide zijn goed, zolang je weet welke van de twee je doet. Zie Asana en Twee paden.

De twaalf houdingen

Twaalf houdingen zijn een halve ronde. In de tweede helft zet je in houding 4 het linkerbeen naar achter en in houding 9 het linkerbeen naar voor. Een volledige ronde zijn dus 24 houdingen. Bij elke houding herhaal je in stilte de mantra die erbij hoort, in de volgorde van de tabel. De twaalf namen staan voor de twaalf fasen die de zon in een jaar doorloopt.

De bija-mantra's

In plaats van de twaalf namen kun je ook zes korte kiemklanken gebruiken: Om Hraam, Om Hreem, Om Hroom, Om Hraim, Om Hraum, Om Hrah. Eén klank per houding: zo zeg je de reeks vier keer in een volledige ronde. Het boek geeft een eenvoudige regel. Oefen je heel traag, combineer dan de twaalf namen met de aandacht voor de chakra's. Iets sneller: de bija-mantra's. Nog sneller: ofwel de mantra's zonder chakra's, ofwel de chakra's zonder mantra.

Zo bouw je op

1. Eerst de vorm. Leer de houdingen langzaam, zonder op de adem te letten. Het boek raadt aan om eerst alleen houding 1 tot 3 en 10 tot 12 te oefenen, en daarna 4 tot 9.
2. Dan de adem. Elke beweging krijgt haar ademrichting. In houding 6 hou je de adem kort buiten.
3. Dan de aandacht. Bij elke houding breng je je bewustzijn naar het chakra in de tabel.
4. Dan de mantra. Zeg of denk bij elke houding haar mantra, luidop of in stilte.

Beginners starten met twee tot drie rondes, langzaam. Na een tijd kun je opbouwen naar twaalf. Neem na elke ronde een paar ademhalingen rust, en eindig met shavasana tot je hartslag en adem weer gewoon zijn.

Bronnen

1. Swami Satyananda, Surya Namaskara: a technique of solar vitalization (Yoga Publications Trust), technieken, mantra's en beperkingen
2. Swami Satyananda, Asana Pranayama Mudra Bandha, hoofdstuk Surya Namaskara
3. Bhawanrao Pant Pratinidhi, raja van Aundh, The Ten-Point Way to Health (1938)
4. Mark Singleton, Yoga Body (2010), hoofdstuk over de zonnegroet en lichaamscultuur

Verder in Annamaya kosha

आसनAsana: wat de bronnen echt zeggenEen houding die stabiel en aangenaam is. Hoe Patañjali, de Hatha Yoga Pradipika en de Bihar-boeken over asana schrijven.पवनमुक्तासनPawanmuktasana: de basis van BiharDrie reeksen eenvoudige bewegingen die gewrichten losmaken, de buik masseren en energieblokken opheffen. In de Bihar-lijn de eerste stap van alles.षट्कर्मShatkarma: de zes reinigingenNeti, dhauti, nauli, basti, kapalabhati en trataka. Wat ze zijn, waarvoor ze dienen en waarom je de meeste niet uit een boek leert.