Home / Kenniscentrum / Annamaya kosha
Annamaya kosha · het lichaam van voedselAsana: wat de bronnen echt zeggen
आसनāsana
Een houding die stabiel en aangenaam is. Hoe Patañjali, de Hatha Yoga Pradipika en de Bihar-boeken over asana schrijven.
Patañjali: drie sutra's
स्थिरसुखमासनम्Een houding is stabiel en aangenaam.
Yoga Sutra 2.46
Meer niet. Het woord asana betekent zetel, de plek waar je zit. Voor Patañjali was asana een zithouding voor meditatie. De twee volgende sutra's zeggen hoe je die bereikt: door de inspanning los te laten en de geest op het oneindige te richten. Het resultaat is dat je niet meer gestoord wordt door tegenstellingen, zoals warm en koud.
De Hatha Yoga Pradipika: vijftien houdingen
Het eerste hoofdstuk noemt asana de eerste stap van hatha yoga: ze geeft stabiliteit, gezondheid en lichtheid (1.17). Swatmarama beschrijft vijftien houdingen, waaronder een paar zware zoals de pauw (mayurasana). Hij zegt dat Shiva 84 houdingen onderwees, waarvan vier de belangrijkste zijn: siddhasana, padmasana, simhasana en bhadrasana. Siddhasana is volgens hem de beste van allemaal (1.33-43).
Opvallend: zeven van de vijftien zijn zithoudingen of hebben met zitten te maken. Het boek gaat er na één hoofdstuk al naar pranayama.
De Bihar-indeling
Asana Pranayama Mudra Bandha deelt de houdingen in drie niveaus:
- Beginners: de pawanmuktasana-reeksen, oogoefeningen, ontspanningshoudingen, meditatiehoudingen, de vajrasana-groep, staande houdingen, de zonnegroet en de maangroet.
- Gevorderden: lotusgroep, achterover buigen, voorover buigen, draaien, omgekeerde houdingen en evenwicht.
- Ver gevorderden: houdingen die jaren voorbereiding vragen.
Het boek raadt aan om de pawanmuktasana-reeksen eerst maandenlang te oefenen. Het zegt ook iets wat je zelden hoort: de technieken zijn in de eerste plaats voor gezonde mensen, niet om zieken te behandelen.
Inspanning en rust
Een asana heeft drie fasen: in de houding gaan, in de houding blijven en eruit komen. Alleen de middelste fase is eigenlijk asana. In en uit de houding gaan vraagt inspanning. Daarna laat je die inspanning los, zoals Patañjali vraagt: door het loslaten van de inspanning wordt de houding volmaakt (Yoga Sutra 2.47).
Wie zo in een houding blijft, stabiel en comfortabel, met een rustige adem, merkt dat het lichaam vertraagt. De hartslag zakt, de adem wordt licht en bijna vanzelf, de geest wordt stil. Daarin verschilt asana van sport: bij sport stijgen hartslag, ademhaling en bloeddruk, bij een goed uitgevoerde asana dalen ze. Blijf je spannen en duwen, dan doe je gymnastiek in een yogahouding.
| Sport en oefening | Asana, juist uitgevoerd | |
|---|---|---|
| Beweging | Snel, dynamisch | Traag, daarna stabiel |
| Spierwerk | Spieren verkorten en verlengen voortdurend | Kort aanspannen om in de houding te komen, daarna loslaten |
| Hartslag | Stijgt | Daalt |
| Ademhaling | Sneller, dieper | Trager, lichter |
| Bloeddruk | Stijgt | Daalt |
| Stofwisseling | Stijgt | Daalt |
| Aandacht | Bij de prestatie | Naar binnen |
Dat is meer dan een mooie theorie. Onderzoekers in Bangalore lieten vrijwilligers een reeks houdingen doen, telkens afgewisseld met begeleide ontspanning. Hun zuurstofverbruik daalde met 32 procent, meer dan bij even lang gewoon plat liggen. In een latere studie was dat 19 procent tegenover 5 procent. Het lichaam ging na de oefening dieper in rust dan zonder.
Hoe je oefent in de klassieke stijl
- Traag. Je komt rustig in een houding, blijft er even en komt er rustig uit.
- Met adem. Elke beweging heeft een vaste ademrichting. Je ademt door je neus.
- Met aandacht. Je weet waar je aandacht is: bij een lichaamsdeel, de adem of een chakra.
- Met rust. Na een reeks lig je even in shavasana. Je voelt wat er veranderd is.
- Met tegenhoudingen. Na achterover buigen buig je voorover.
- Op een lege maag. Minstens drie uur na een maaltijd.
Pijn is een signaal om terug te gaan, niet om door te zetten. Heb je rug-, nek- of gewrichtsklachten, een hoge bloeddruk, glaucoom of ben je zwanger, vraag dan eerst raad aan je arts en oefen met een ervaren leraar. Zie Veilig oefenen.
Bronnen
- Patañjali, Yoga Sutra 2.46-48
- Hatha Yoga Pradipika 1.17-1.56
- Swami Satyananda, Asana Pranayama Mudra Bandha, inleiding op asana en indeling in niveaus
- Tabel sport en yogasana uit de cursus Yoga Pravesh van Yoga Vidya Gurukul (Shantaram-archief)
- Subramanya P, Telles S, A review of the scientific studies on cyclic meditation. International Journal of Yoga 2009;2(2):46-48