Wat onderzoek zegt over yoga

Patañjali noemt pramana, juiste kennis, de eerste van de vijf bewegingen van de geest (Yoga Sutra 1.7). Je kunt ze op drie manieren verkrijgen: door eigen waarneming, door redeneren en door een betrouwbare getuige. Wetenschappelijk onderzoek is zo'n getuige. Het vertelt niet wat yoga is, maar wel wat ze doet bij gewone mensen.

Björn verzamelde tijdens zijn opleidingen tientallen studies, vooral uit de periode 1985 tot 2010. Hieronder staat wat ze zeggen, en ook wat ze niet zeggen.

Waar de bewijzen redelijk zijn

Lage rugpijn

In een gerandomiseerde studie in de Annals of Internal Medicine (Sherman e.a., 2005) kregen mensen met chronische lage rugpijn twaalf weken yoga, gewone oefentherapie of een zelfhulpboek. Na twaalf weken functioneerde de yogagroep beter dan de twee andere groepen. Na zes maanden had de yogagroep ook minder pijn. De onderzoekers wijzen zelf op de grenzen: één yogaleraar, zes maanden opvolging, te klein om iets over veiligheid te zeggen. Latere overzichtsstudies bevestigen een bescheiden voordeel.

Yoga en gewone beweging

Een overzicht van 81 studies (Ross en Thomas, 2010) vergeleek yoga met andere vormen van beweging. Yoga deed het even goed of beter op bijna alle uitkomsten, behalve op fysieke conditie. Dat past bij wat de traditie zegt: asana is geen training.

Astma

Al in 1985 publiceerde de British Medical Journal een gecontroleerde studie uit Bangalore (Nagarathna en Nagendra). 53 mensen met astma volgden twee weken een volledig yogaprogramma en oefenden daarna dagelijks verder; ze vergeleken met 53 vergelijkbare patiënten die alleen hun medicatie namen. De yogagroep had minder aanvallen, minder medicatie nodig en een betere uitademingskracht. Belangrijk: niemand stopte met zijn medicatie.

Waar de bewijzen dun zijn

Angst

Een systematisch overzicht in het British Journal of Sports Medicine (Kirkwood e.a., 2005) vond acht studies over yoga bij angst. Ze waren allemaal positief, maar methodologisch zwak. De conclusie: je kunt niet zeggen dat yoga angststoornissen behandelt. Er zijn wel bemoedigende signalen.

Depressie

Een kleine Amerikaanse studie (Shapiro e.a., 2007) liet mensen met een depressie die al antidepressiva namen, twintig yogalessen volgen. Hun stemming verbeterde. Het ging om een aanvulling op hun behandeling, niet om een vervanging, en om een kleine groep zonder controlegroep.

Diabetes type 2

Een systematisch overzicht (Innes en Vincent, 2007) vond 25 studies. Yoga lijkt gunstig voor de bloedsuiker, de bloeddruk en het gewicht, maar de meeste studies waren klein of slecht opgezet. Diabetes 'genezen' doet yoga niet. Ze kan wel deel zijn van een gezonde leefstijl, naast de behandeling van je arts.

Trauma

Psychiater Bessel van der Kolk liet in 2014 vrouwen met chronische posttraumatische stress tien weken yoga volgen; een tweede groep kreeg lessen over gezondheid. Na afloop voldeed 52 procent van de yogagroep niet meer aan de diagnose, tegenover 21 procent in de andere groep. Een kleine studie, maar een die laat zien dat het lichaam in therapie niet vergeten mag worden.

Ademen door de neus

Onderzoekers van Northwestern University (Zelano e.a., 2016) maten bij mensen met elektroden in de hersenen dat het ritme van de neusademhaling de activiteit stuurt in gebieden die met angst en geheugen te maken hebben. Proefpersonen herkenden een angstig gezicht sneller tijdens het inademen en onthielden beelden beter die ze bij een inademing zagen. Door de mond verdween het effect grotendeels. Een klein effect, maar in de richting die de yogi's beschreven.

Wat artsen zagen gebeuren

Yoga is veilig voor de meeste mensen. Maar in de medische literatuur staan gevallen die laten zien waarom de Bihar-boeken zo voorzichtig zijn met kumbhaka, omgekeerde houdingen en intensieve trainingen.

• Lucht in de borstkas na krachtige pranayama. Een man van 40 kreeg plots een gezwollen gezicht en hals en ademnood na een pranayama met een krachtige perstechniek. Er zat lucht in zijn hals en tussen zijn longen (Emergency Medicine Journal, 2006). Ook in Chest (2005) staat een klaplong na yoga-ademhaling beschreven.
• Glaucoom en hoofdstand. Een vrouw met glaucoom zag haar gezichtsveld achteruitgaan nadat ze een jaar lang dagelijks een hoofdstand deed. Na het stoppen herstelde het. In dezelfde studie verdubbelde de oogdruk bij gezonde vrijwilligers in de hoofdstand (British Journal of Ophthalmology, 2007).
• Ademoefeningen tijdens een astma-aanval. Een man van 63 gebruikte zijn yoga-ademhaling om een zware aanval op te vangen. Zijn spierwaarden in het bloed stegen sterk, en de oefeningen werkten niet meer (Thorax, 1988).
• Psychose na een intensieve hot yoga-opleiding. Een man met een voorgeschiedenis kreeg een psychose tijdens een lerarenopleiding van enkele dagen in een verwarmde zaal, met weinig slaap en weinig eten (American Journal of Psychiatry, 2007).

Het patroon is telkens hetzelfde: te veel, te snel, te intensief, of de verkeerde techniek voor de verkeerde persoon. Dat is precies waartegen de traditie waarschuwt.

Hoe je zelf een studie leest

• Was er een controlegroep? Zonder vergelijking weet je niet of mensen ook zonder yoga beter waren geworden.
• Hoe groot was de groep? Twintig mensen is een begin, geen bewijs.
• Wat werd er precies gedaan? 'Yoga' kan alles zijn, van een uur liggen tot twee uur hot yoga.
• Wie betaalde? Ook yoga-instituten hebben belangen.
• Aanvulling of vervanging? Bijna alle positieve studies gaan over yoga naast een behandeling.

Bronnen

1. Sherman KJ e.a., Comparing yoga, exercise, and a self-care book for chronic low back pain. Annals of Internal Medicine 2005;143:849-856
2. Ross A, Thomas S, The health benefits of yoga and exercise: a review of comparison studies. Journal of Alternative and Complementary Medicine 2010
3. Nagarathna R, Nagendra HR, Yoga for bronchial asthma: a controlled study. British Medical Journal 1985;291:1077
4. Kirkwood G e.a., Yoga for anxiety: a systematic review of the research evidence. British Journal of Sports Medicine 2005;39:884-891
5. Shapiro D e.a., Yoga as a complementary treatment of depression. eCAM 2007;4(4):493-502
6. Innes KE, Vincent HK, The influence of yoga-based programs on risk profiles in adults with type 2 diabetes mellitus. eCAM 2007;4(4):469-486
7. Kashyap AS e.a., Complications of yoga. Emergency Medicine Journal 2006
8. Hillsman D, Sharma V, Yoga and pneumothorax. Chest 2005;127:1863
9. Yoga can be dangerous: glaucomatous visual field defect worsening due to postural yoga. British Journal of Ophthalmology 2007
10. Tamarin FM e.a., Increased muscle enzyme activity after yoga breathing during an exacerbation of asthma. Thorax 1988;43:731-732
11. Psychotic episode associated with Bikram yoga. American Journal of Psychiatry 2007;164:1761
12. van der Kolk BA e.a., Yoga as an adjunctive treatment for posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Psychiatry 2014
13. Zelano C e.a., Nasal respiration entrains human limbic oscillations and modulates cognitive function. Journal of Neuroscience 2016

Verder in Fundament

योगWat is yoga?Drie klassieke bronnen, drie definities. Geen ervan gaat over lenigheid.परम्पराKlassieke en moderne yogaWat we bedoelen met klassiek, waarom we ons afzetten tegen veel moderne vormen, en waar we zelf voorzichtig moeten zijn.गुरु परम्पराDe lijn: Sivananda, Satyananda, NiranjananandaVan Rishikesh naar Munger: wie de kennis doorgaf die op deze site centraal staat, en hoe Shantaram Yoga zich daartoe verhoudt.