Home / Kenniscentrum / Fundament
Fundament · wat yoga is en waar ze vandaan komtWaar moderne yoga vandaan komt
इतिहासitihāsa
De meeste mensen beoefenen geen klassieke yoga, maar een vorm die in de negentiende en twintigste eeuw is bedacht. Van Vivekananda in Chicago tot Krishnamacharya in Mysore en de raja van Aundh met zijn zonnegroet.
Wat de meeste mensen vandaag yoga noemen, is geen klassieke yoga. Het is een vorm die in de negentiende en twintigste eeuw is bedacht en daarna verkocht werd als eeuwenoud. Een doorsnee les begint vaak met de belofte dat de oefening 5.000 jaar oud is. De meeste houdingen en reeksen die je daar doet, zijn minder dan honderd jaar oud. Dat zeggen niet alleen traditionele leraren, ook historici als Mark Singleton (Yoga Body, 2010) en Elliott Goldberg (The Path of Modern Yoga, 2016) komen tot die conclusie.
Björn ervoer het zelf zo. Wat in de meeste studio's onder yoga valt, heeft weinig te maken met wat de oude teksten en zijn leraren in India beschrijven.
Wat nieuw is en als oud verkocht wordt
- Houding als hoofdzaak. De oude hatha-teksten noemen een handvol zithoudingen en een paar tientallen andere. De honderden staande houdingen, flows en reeksen van vandaag komen grotendeels uit de twintigste eeuw.
- Yoga als training. Zweten, kracht, lenigheid en een verhoogde hartslag als doel komen uit de turnbeweging en de fitnesscultuur, niet uit de bronnen.
- De vaste stijlen met een merknaam. Power, hot, flow, yin en de meeste andere stijlen zijn recent bedacht, vaak door één leraar, soms met een handelsmerk erop.
- Het verhaal van de ononderbroken traditie. Lijnen die beweren duizenden jaren onveranderd te zijn, zijn bijna altijd nieuwer en meer vermengd dan ze zeggen.
Daarmee zijn die vormen niet waardeloos. Wie er fitter of rustiger van wordt, heeft er iets aan. Het probleem is het etiket: je krijgt iets anders dan wat yoga in de bronnen is, en niemand zegt het je.
Hoe oud is wat je in een les doet?
Op schaal: 3500 jaar bronteksten, en helemaal rechts de periode waarin de houdingenles ontstond. Jaartallen van oude teksten zijn schattingen.
De breuk
In de negentiende eeuw kwam yoga in contact met het Britse koloniale bewind, het Indiase nationalisme, de westerse psychologie en de turnbeweging uit Europa. In 1893 sprak Swami Vivekananda op het Wereldparlement van Religies in Chicago. Hij bracht Vedanta en de Yoga Sutra's naar het westen als een yoga van de geest. Voor houdingen had hij weinig over; hij vond ze zelfs gevaarlijk.
Ironisch genoeg werd net de houding het hart van de yoga die daarna ontstond.
Het paleis van Mysore
De grondlegger van de meeste moderne houdingsyoga is Tirumalai Krishnamacharya (1888-1989). Hij gaf vanaf de jaren 1930 les in het paleis van de maharaja van Mysore, aan jonge jongens, met invloeden uit de Indiase worstel- en gymnastiektraditie en uit de westerse turnbeweging. Zijn leerlingen verspreidden het over de wereld:
- K. Pattabhi Jois: Ashtanga Vinyasa, de bron van flow- en powerlessen.
- B.K.S. Iyengar: Iyengar Yoga, met grote precisie en hulpmiddelen.
- Indra Devi: bracht yoga naar Hollywood en naar de Sovjet-Unie.
- T.K.V. Desikachar, zijn zoon: Viniyoga, een oefening afgestemd op de persoon.
Krishnamacharya was een uitzonderlijke leraar en een vernieuwer. Hij veranderde zijn manier van lesgeven vaak, en zijn vier bekendste leerlingen geven elk iets heel anders. Dat is creatief. Het is alleen geen eeuwenoude overlevering.
Het voorbeeld van de zonnegroet
De zon groeten is oud. De vloeiende reeks van twaalf houdingen die je in bijna elke les doet, werd in de jaren 1920 en 1930 verspreid door Bhawanrao Pant Pratinidhi, de raja van Aundh, als dagelijkse oefening voor scholen en volwassenen. Ook de Bihar-lijn gebruikt die reeks, en maakte er met adem, mantra en aandacht een volledige yoga-oefening van. Zie Surya namaskara.
Niet alleen yoga: ook tantra en meditatie
Wat met yoga gebeurde, gebeurde ook met haar bron en met meditatie. Ze hebben vandaag bijna niets meer te maken met waar ze vandaan komen.
- Tantra was een volledige wetenschap van bewustzijn en energie, de bron van chakra's, kundalini, mudra's en hatha yoga. In het westen werd het woord een etiket voor seks- en relatieworkshops, iets wat je in geen enkele klassieke tantrische tekst terugvindt. Zie Tantra, het weefgetouw onder de yoga.
- Meditatie was de zevende stap van een lange weg: na ethiek, houding, adem, het terugtrekken van de zintuigen en concentratie. Vandaag is het vaak een app, tien minuten ontspanning of een techniek tegen stress op het werk. Zie Dhyana en ajapa japa.
Het patroon is telkens hetzelfde: de vorm blijft, het doel verdwijnt. Je houdt de kleren, maar niet het getouw waarop ze geweven werden.
En de Bihar-lijn dan?
Ook Swami Satyananda is twintigste-eeuws, en ook hij ordende en vernieuwde. Het verschil zit niet in de leeftijd van de oefeningen, maar in wat errond staat: een lijn van leraar naar leerling, een beeld van wat een mens is, en een doel voorbij het lichaam. De houding blijft een deel van een geheel, geen geheel op zich. Zie Klassieke en moderne yoga.
Yoga of bhoga?
Miska Käppi zegt het onomwonden: de meeste moderne yoga is bhoga. Een bhogi komt naar yoga voor voordelen: soepelheid, rust, een heldere geest, een betere nachtrust. Dat is niets om je voor te schamen. Maar zeg niet dat je yoga doet als je bhoga doet. Björns leraar in India vroeg hem ooit of hij een rogi, een bhogi of een yogi was. Over dat onderscheid, en waarom het een van de belangrijkste keuzes is die je maakt, gaat Twee paden: de asceet en de gewone mens.
Bronnen
- Mark Singleton, Yoga Body: The Origins of Modern Posture Practice (Oxford University Press, 2010)
- Elliott Goldberg, The Path of Modern Yoga (Inner Traditions, 2016)
- David Gordon White, The Yoga Sutra of Patanjali: A Biography (Princeton University Press, 2014)
- Miska Käppi, video's 'I Studied Yoga For 20 Years. 99% Of It Was Fake.' en 'I Was Told Patanjali Founded Yoga. Then I Read His Book.' (YouTube)
- Jon Kabat-Zinn, Full Catastrophe Living (1990); Ronald Purser, McMindfulness (2019)