Dhyana en ajapa japa

Patañjali noemt dhyana de ongebroken stroom van aandacht naar één object (Yoga Sutra 3.2). Je kunt die toestand niet maken. Je kunt alleen de omstandigheden scheppen waarin ze ontstaat: een stabiele houding, een rustige adem, zintuigen die zich terugtrekken, een geest die zich kan richten. Daarom heet bijna alles wat we meditatie noemen eigenlijk pratyahara of dharana.

Ajapa japa

Japa is herhaling van een mantra. Ajapa betekent zonder herhalen: de mantra gaat vanzelf door. In de Satyananda-lijn is de mantra so'ham, of omgekeerd hamso. Het geluid van de adem zelf: so bij het inademen, ham bij het uitademen.

De voorbereidende vorm

1. Zit in een meditatiehouding. Word je lichaam en je stilte gewaar.
2. Volg de adem in de voorste passage, tussen navel en keel. Bij het inademen gaat hij omhoog, bij het uitademen naar beneden.
3. Voeg so toe bij het opstijgen en ham bij het dalen.
4. Draai om: ham bij het inademen, so bij het uitademen.
5. Laat ze vanzelf afwisselen.
6. Tel de ademhalingen, van één tot twintig of dertig, zonder de beweging en de mantra te verliezen. Ben je de tel kwijt, begin dan opnieuw.

Later volg je de adem in de passage langs de wervelkolom, en nog later combineer je het met ujjayi en khechari mudra. Zo groeit de techniek over jaren mee.

Hoe lang en wanneer

Begin met tien minuten, liefst op een vast uur, 's ochtends voor het ontbijt of 's avonds. Elke dag tien minuten is meer waard dan een uur op zondag. Zit je rug niet stabiel, gebruik dan een kussen of een stoel. Een stabiele houding komt voor een mooie houding.

Wat meditatie vandaag betekent

In de bronnen is meditatie geen ontspanningsoefening. Het is de zevende stap van een lange weg, en het doel ligt voorbij de geest zelf. Satyananda beschrijft het in Meditations from the Tantras als het steeds dieper bewust worden van de lagen van de geest, tot je het zelf raakt dat achter alles ligt, ook achter je ego. De technieken die hij daarvoor geeft, komen uit de tantra.

Vandaag betekent meditatie meestal iets anders: tien minuten met een app, een ademoefening tegen stress, een manier om beter te presteren op het werk. Een groot deel daarvan komt uit mindfulness. Jon Kabat-Zinn haalde eind jaren zeventig technieken uit de boeddhistische traditie en haalde er bewust de religieuze omkadering af, zodat ze in ziekenhuizen bruikbaar werden. Dat heeft veel mensen geholpen. Maar wat overbleef, is een techniek zonder weg: aandacht om beter te functioneren, niet om voorbij jezelf te gaan. De socioloog Ronald Purser noemt dat 'McMindfulness'.

Bronnen

1. Patañjali, Yoga Sutra 3.2
2. Swami Satyananda, Meditations from the Tantras, hoofdstukken What is Meditation? en Ajapa Japa
3. Swami Satyananda, A Systematic Course in the Ancient Tantric Techniques of Yoga and Kriya
4. Jon Kabat-Zinn, Full Catastrophe Living (1990); Ronald Purser, McMindfulness (2019)

Verder in Vijnanamaya kosha

धारणाDharana: concentratieDe aandacht vasthouden op één plek. Van trataka tot de innerlijke ruimte achter je voorhoofd.मन्त्रMantra en japaKlank als werktuig van de geest. Om, de Gayatri, de Mahamrityunjaya, en hoe je een mala gebruikt.योगसूत्रDe Yoga Sutra's in vier hoofdstukkenWat er in elk hoofdstuk van Patañjali staat, met de sutra's die je minstens moet kennen.