Naar de inhoud
Shantaramkenniscentrum voor klassieke yoga

Home / Kenniscentrum / Vijnanamaya kosha

Vijnanamaya kosha · het lichaam van inzicht

De Hatha Yoga Pradipika in vier hoofdstukken

हठयोगप्रदीपिकाhaṭhayogapradīpikā

Het bekendste handboek van hatha yoga, door Swatmarama in de vijftiende eeuw. Wat er echt in staat, en wat je beter met een korrel zout leest.

2 minuten lezen1 bronnenBijgewerkt 13 november 2026

Swatmarama schreef de Hatha Yoga Pradipika, het licht op hatha yoga, waarschijnlijk in de vijftiende eeuw. Hij bracht ouder materiaal samen uit de lijn van Matsyendranath en Gorakhnath. De Bihar School gaf in 1985 een vertaling met commentaar uit door Swami Muktibodhananda, onder leiding van Swami Satyananda.

Hoofdstuk 1: asana

Begint met de bedoeling: hatha yoga is een trap naar raja yoga (1.1-2). Dan de plaats van oefenen, wat succes en mislukking brengt (1.15-16), yama en niyama, vijftien houdingen, de voorkeur voor siddhasana, en matig eten (1.58). Het eindigt met een zin die elke yogaleraar aan de muur mag hangen: niet de kleding en niet het praten geeft resultaat, alleen het oefenen (1.66).

1asanahoudingen, voeding, de plek om te oefenen2pranayamareiniging en adem3mudramudra's en bandha's4samadhinada, de innerlijke klank, en opname
Vier hoofdstukken. Van het lichaam naar de stilte. Svatmarama zegt het zelf: hatha is er voor raja yoga, de innerlijke weg.
Een yogi in een voorwaartse buiging, de handen bij de voeten
Paschimottanasana (1.28–29)
Een yogi balanceert horizontaal op zijn handen
Mayurasana, de pauw (1.30–31)
Twee van de vijftien houdingen uit het eerste hoofdstuk. Uit de Jogapradipika, 1830. British Library. Publiek domein.

Hoofdstuk 2: shatkarma en pranayama

Het verband tussen geest en adem (2.2): als de adem beweegt, beweegt de geest. Nadi shodhana als voorbereiding (2.7-10), de zes reinigingen (2.21-38) en de acht kumbhaka's (2.44-70). Het hoofdstuk eindigt met kevala kumbhaka, het vasthouden dat vanzelf gebeurt.

Hoofdstuk 3: mudra en bandha

Tien mudra's, waaronder maha mudra, maha bandha, khechari, de drie bandha's en viparita karani. Ook vajroli, sahajoli en amaroli, technieken met lichaamsvochten. Muktibodhananda legt ze uit in hun tantrische context. Wij beschrijven ze niet als oefening op deze site.

Hoofdstuk 4: samadhi

Wat er gebeurt als prana in sushumna stroomt: de geest lost op zoals zout in water (4.5). Shambhavi mudra, laya en nada, de innerlijke klank. Raja yoga en hatha yoga blijken hier één.

Hoe je dit boek leest

  • Als handboek met leraar. Swatmarama zegt zelf dat je technieken onder leiding van een guru leert.
  • Met de taal van zijn tijd. 'Verdrijft alle ziekten', 'overwint de dood': dat zijn manieren om het belang van een techniek aan te geven, geen medische beloftes.
  • Met het commentaar erbij. Zonder uitleg kun je sommige verzen gevaarlijk verkeerd lezen.

Bronnen

  1. Swatmarama, Hatha Yoga Pradipika, met vertaling en commentaar van Swami Muktibodhananda (Yoga Publications Trust, 1985, 1993, 1998)

Verder in Vijnanamaya kosha

धारणाDharana: concentratieDe aandacht vasthouden op één plek. Van trataka tot de innerlijke ruimte achter je voorhoofd.ध्यानDhyana en ajapa japaMeditatie is een toestand, geen techniek. Wat je wel kunt oefenen: de voorbereiding. In de Satyananda-lijn draait die om ajapa japa.मन्त्रMantra en japaKlank als werktuig van de geest. Om, de Gayatri, de Mahamrityunjaya, en hoe je een mala gebruikt.