Home / Kenniscentrum / Fundament
Fundament · wat yoga is en waar ze vandaan komtWaar het misging: een tijdlijn
इतिहासitihāsa
Van de Upanishads tot geitenyoga. Zo verloren yoga, tantra, meditatie en de chakra's hun betekenis, moment na moment, en wat er telkens verloren ging.
Het ging niet in één keer mis. Het ging stap voor stap, over eeuwen, en telkens met een goede reden. Een gemeenschap viel weg en men moest het alleen doen. Een tekst werd vertaald zonder de leraar die hem uitlegde. Een oefening werd aangepast aan een nieuw publiek. Een idee verkocht beter als het iets beloofde. Telkens bleef de vorm over, en verdween het doel.
Hieronder zie je de belangrijkste momenten. Bij elk staat wat er verloren ging. Lees ze na elkaar, en je ziet hoe yoga, tantra, meditatie en de chakra's hetzelfde lot ondergingen. Wil je ook de bronteksten en de lijnen van leraar naar leerling zien, open dan de stamboom van de yoga.
- ± 800–200 v.C.Yoga
De Upanishads
Yoga verschijnt als innerlijke weg: de zintuigen in toom houden, de geest stil maken, het zelf kennen. De Katha Upanishad vergelijkt het lichaam met een wagen en de zintuigen met paarden.
- ± 400 n.C.Yoga
Patañjali
De Yoga Sutra's ordenen de innerlijke weg in acht ledematen. Over houding: drie korte sutra's, en geen enkele naam.
- vanaf de 5de eeuw
- ± 1200Tantra
Nalanda valt
Legers trekken door Bihar. De grote kloosteruniversiteiten branden, wie de boeken kon lezen, is gedood. Met de tantrische koninkrijken verdwijnt de yoga voor gewone mensen.
Wat verloren gingDe gemeenschap die de kennis droeg. Wat overbleef, moest je voortaan alleen kunnen.
- 11de–15de eeuwYoga
Hatha in de bossen
Yogi's trekken zich terug in broederschappen. Hatha yoga wordt de manier om zelf te doen wat vroeger de gemeenschap deed. De Hatha Yoga Pradipika ontstaat.
Wat verloren gingDe Yoga Sutra's raken eeuwenlang bijna vergeten.
- 1577Chakra's
De zes chakra's
Purnananda schrijft de Shatchakra Nirupana: zes lotussen van klank, lagen van de werkelijkheid die kundalini een voor een oplost.
- 1800–1900Tantra
Afkeer uit Europa
Koloniale geleerden en zendelingen beschrijven tantra als verdorven en hatha-yogi's als bedriegers en kermisartiesten. Ze herhalen elkaars oordeel zonder de teksten te lezen.
Wat verloren gingHet respect voor de lichamelijke en tantrische yoga, ook bij de Indiase elite zelf.
- 1893–1896Yoga
Vivekananda in Chicago
Swami Vivekananda brengt yoga naar het westen als filosofie van de geest, en schrijft Raja Yoga. Hatha laat hij bewust weg: te lichamelijk, te verdacht.
Wat verloren gingDe verbinding tussen lichaam en geest. Yoga wordt in het westen in twee gesplitst.
- 1905–1930Tantra
Oom the Omnipotent
In New York geeft Pierre Bernard 'tantrische' lessen aan rijke Amerikanen. De kranten maken er een seksschandaal van.
Wat verloren gingTantra krijgt in Amerika een seksuele naam, nog voor iemand de teksten kent.
- 1919Chakra's
Een hoofdstuk zonder het boek
John Woodroffe, een Britse rechter in Calcutta, vertaalt de Shatchakra Nirupana in The Serpent Power. Hij werkt zorgvuldig en met beoefenaars, maar het is maar één hoofdstuk van een groter werk. Het westen krijgt zijn chakra's als een losgescheurd hoofdstuk.
Wat verloren gingHet geheel, en de lijn van leraren die het moest uitleggen.
- jaren 1920–1930Yoga
De zonnegroet als gymnastiek
De raja van Aundh verspreidt de reeks van twaalf houdingen als dagelijkse oefening voor scholen, in de golf van lichaamscultuur en nationalisme.
Wat verloren gingHet onderscheid tussen oefening en asana begint te vervagen.
- 1927Chakra's
Leadbeater ziet wielen
De theosoof Charles Leadbeater beschrijft wat hij helderziend zou zien: draaiende chakra's aan de voorkant van het lichaam, met Engelse namen.
Wat verloren gingDe tekst als bron. Visioen vervangt overlevering.
- jaren 1920–1940Chakra's
Alice Bailey en de blokkade
De occultiste Alice Bailey schrijft tientallen boeken die haar volgens eigen zeggen telepathisch werden ingegeven door een Tibetaanse meester. Volgens Miska Käppi komt het idee van de geblokkeerde chakra uit haar werk.
Wat verloren gingDe oefening. Een chakra wordt iets wat vastzit en wat een ander voor je losmaakt.
- 1932Chakra's
Jung en de regenboog
Carl Jung leest de chakra's in Zürich als fasen van psychologische groei. In Los Angeles kleurt de kleurentherapeute Ivah Bergh Whitten ze in de regenboog, van rood onderaan tot violet bovenaan. In de tekst uit 1577 is de hartlotus rood.
Wat verloren gingHet doel: oplossen wordt groeien.
- 1936Herstel
Sivananda en de gewone mens
Swami Sivananda sticht in Rishikesh de Divine Life Society. Na eeuwen waarin yoga iets voor asceten was, brengt hij ze terug naar mensen met een gezin en een beroep: een dagelijkse sadhana, ethiek, japa, studie en dienstbaarheid, naast een gewoon leven. Zijn leerling Satyananda maakt er later een systeem van.
- jaren 1930Yoga
Het paleis van Mysore
Krishnamacharya bouwt in Mysore een dynamische houdingsyoga, met invloeden uit worstelen en westerse gymnastiek. Zijn leerlingen Iyengar, Pattabhi Jois en Indra Devi verspreiden ze over de wereld.
Wat verloren gingDe houding wordt het hart van de yoga, in plaats van één van acht ledematen.
- 1947Yoga
Hollywood
Indra Devi opent een yogastudio in Hollywood. Filmsterren doen yoga voor een slank en jong lichaam.
Wat verloren gingYoga wordt een schoonheidsmiddel.
- 1966Yoga
Iyengar en Light on Yoga
B.K.S. Iyengar publiceert Light on Yoga, met meer dan tweehonderd houdingen in foto's. Precisie, uitlijning, blokken en riemen. Iyengar schreef ook over adem en de Yoga Sutra's, maar wat de wereld overnam, was de houding.
Wat verloren gingDe houding wordt een vak op zich, los van adem en geest.
- 1968Meditatie
De Beatles in Rishikesh
Transcendente Meditatie wordt wereldberoemd, met een merknaam en een vaste prijs.
Wat verloren gingMeditatie wordt een product dat je koopt, los van een weg.
- 1969Tantra
Kundalini Yoga van Yogi Bhajan
Yogi Bhajan brengt zijn Kundalini Yoga naar Los Angeles: kriya's, snelle ademhaling, mantra's, witte kleren. Een eigen mengvorm, verkocht als eeuwenoude, geheime overlevering. In 2020 vond een onafhankelijk onderzoek de beschuldigingen van seksueel misbruik tegen hem geloofwaardig.
Wat verloren gingKundalini, in de bronnen een lange en gevaarlijke weg, wordt een les van een uur.
- jaren 1960–1970Tantra
De seksuele revolutie
Het westen ontdekt tempels met vrijende goden en leest ze letterlijk. Neo-tantra wordt seks- en relatiewerk.
Wat verloren gingHet woord tantra zelf. Het betekent nu bijna het omgekeerde.
- jaren 1960–1970Chakra's
Esalen
In een retraitecentrum in Californië krijgen de chakra's hun vaste betekenissen: overleven, seksualiteit, kracht, liefde, communicatie.
- jaren 1970Yoga
Bikram en hot yoga
Bikram Choudhury geeft zesentwintig houdingen in een zaal van veertig graden, met spiegels en een vaste tekst, en verkoopt het als franchise. Hij wil de reeks auteursrechtelijk laten beschermen. In 2015 oordeelt een Amerikaanse rechter dat dat niet kan.
Wat verloren gingYoga wordt een franchiseproduct.
- jaren 1970Yoga
Ashtanga naar het westen
Westerse leerlingen halen de Ashtanga Vinyasa van Pattabhi Jois uit Mysore naar Californië. Vaste reeksen, snel tempo, veel zweet. Je 'haalt' een reeks en gaat dan naar de volgende.
Wat verloren gingAsana wordt een prestatie die je kunt halen.
- 1977Chakra's
Het moderne chakrasysteem
Ken Dychtwald brengt regenboog en betekenissen samen in Bodymind, langs de piramide van Maslow.
Wat verloren gingEen instrument om het ik op te lossen wordt een instrument om het ik te verbeteren.
- 1979Meditatie
Mindfulness
Jon Kabat-Zinn haalt meditatietechnieken uit hun boeddhistische kader en maakt er een programma tegen stress van.
Wat verloren gingDe weg voorbij het ik. Wat overblijft, is aandacht om beter te functioneren.
- 1995Yoga
Power yoga en flow
Uit Ashtanga Vinyasa groeien power yoga en flow: dezelfde dynamiek, zonder vaste reeks, zonder Sanskriet, voor de fitnesszaal. In 1995 verschijnt het boek Power Yoga van Beryl Bender Birch.
Wat verloren gingYoga wordt een workout met een merknaam.
- 1997Yoga
Anusara en de sterleraar
John Friend sticht Anusara, een stijl met een eigen merk, eigen principes en duizenden gecertificeerde leraren. In 2012 valt de organisatie uiteen na een schandaal rond de stichter.
Wat verloren gingDe leraar wordt een merk.
- eind jaren 1990Yoga
Yin yoga
Paul Grilley en Sarah Powers bouwen voort op de taoïstische yoga van Paulie Zink en noemen het yin yoga: passieve houdingen die je minutenlang aanhoudt, uitgelegd met Chinese meridianen en bindweefsel. Ironisch genoeg ligt dat lange, ontspannen aanhouden dichter bij de klassieke asana dan flow.
Wat verloren gingDe uitleg komt uit een andere traditie. Asana wordt een rekoefening voor je bindweefsel.
- 1999Yoga
Tweehonderd uur
Yoga Alliance legt in Amerika een minimum van 200 uur vast voor yogaleraren. Het wordt de wereldwijde norm.
Wat verloren gingDe overdracht van leraar op leerling. Een certificaat vervangt de lijn.
- 2002Yoga
De fitnessketen
Ketens als CorePower Yoga combineren hot, power en gewichten, in tientallen vestigingen met abonnementen. Yoga wordt een product van de fitnessindustrie.
Wat verloren gingAlles wat yoga van sport onderscheidde.
- jaren 2000–2010Yoga
Een industrie
Yoga wordt een miljardenmarkt van kleding, matten, studio's, retraites en sociale media.
Wat verloren gingDe ethiek: yama en niyama zijn in de meeste lessen verdwenen.
- 2010–nuTantra
Kundalini-activatie in een zaal
Avonden waarop een begeleider 'kundalini activeert' met handen of aanwezigheid, de bekendste onder de naam KAP, Kundalini Activation Process. Deelnemers schudden, lachen, huilen of vallen.
Wat verloren gingWat in de tantra jaren voorbereiding vraagt en volgens de Bihar-boeken echt gevaarlijk kan zijn, wordt een avondje ervaring.
- 2010–nuMeditatie
De app
Meditatie wordt tien minuten op je telefoon, met abonnement en reeksen.
- 2010–nuYoga
Geiten, bier en alles
Yoga met geiten, met bier, met wijn, op een surfplank, met je hond. Elke activiteit kan het woord yoga erbij krijgen.
Wat verloren gingHet woord yoga zelf. Het betekent niets meer.
- 2015Verzet
India grijpt in
De Verenigde Naties roepen 21 juni uit tot Internationale Dag van de Yoga. India laat via de Quality Council of India een certificering opzetten, en legt honderden houdingen vast in de Traditional Knowledge Digital Library om octrooien te verhinderen. Een Amerikaanse rechter oordeelt dat een yogareeks geen eigendom kan zijn.
- 2018Verzet
Yoga Certification Board
India brengt de certificering onder bij een eigen Yoga Certification Board.
Het patroon
Wie de tijdlijn naast elkaar legt, ziet vijf krachten die telkens terugkomen.
Hoe oud is wat je in een les doet?
Op schaal: 3500 jaar bronteksten, en helemaal rechts de periode waarin de houdingenles ontstond. Jaartallen van oude teksten zijn schattingen.
- De lijn brak. Kennis die van leraar op leerling ging, werd een tekst, een boek, een certificaat. Wie alleen de tekst heeft, vult de lege plekken zelf in.
- Het oordeel van buitenaf. Koloniale afkeer maakte de lichamelijke en tantrische yoga verdacht, ook in India zelf. Wat bleef, werd aangepast om aanvaardbaar te zijn.
- Het lichaam werd een project. Lichaamscultuur, gymnastiek en later fitness maakten van asana een training, en van yoga een middel om er goed uit te zien.
- De psychologie nam over. Wat ging over bewustzijn en het oplossen van het ik, werd gelezen als groei, behoeften en zelfverwerkelijking.
- De markt deed de rest. Een leer die je ik oplost, verkoopt slecht. Een leer die je ik verbetert, verkoopt vanzelf. Wat verkoopt, blijft.
Het resultaat: yoga, meditatie en tantra betekenen vandaag bijna het omgekeerde van wat ze betekenden. Zie Wat je over yoga hoort, en wat klopt.
En nu?
Je hoeft niet terug naar de twaalfde eeuw. Je hoeft wel te weten wat je doet. Wil je fit en ontspannen worden, dan is een moderne les prima, zolang je weet dat het bhoga is. Zoek je yoga, dan zoek je een lijn, een leraar, en een oefening met alle acht ledematen. Daarvoor is deze site er. Zie Twee paden en De lijn.
Een tijdlijn vereenvoudigt. Niet elke stap was een vergissing, en veel mensen in dit verhaal deden het met de beste bedoelingen. Krishnamacharya was een groot leraar, Woodroffe een zorgvuldig vertaler, Kabat-Zinn heeft veel mensen geholpen. Het probleem is niet dat er iets veranderde. Het probleem is dat het nieuwe zich bleef voordoen als het oude.
Bronnen
- Mark Singleton, Yoga Body (2010); Elliott Goldberg, The Path of Modern Yoga (2016)
- David Gordon White, The Yoga Sutra of Patanjali: A Biography (2014)
- Hugh Urban, Tantra: Sex, Secrecy, Politics, and Power (2003); Christopher Wallis, Tantra Illuminated (2013)
- Kurt Leland, Rainbow Body (2016)
- Ronald Purser, McMindfulness (2019)
- Ministry of AYUSH en QCI, Certification of Yoga Professionals: Official Guidebook (2017)
- Miska Käppi, video's over yoga, Patañjali, tantra en de chakra's (YouTube)
- Zie ook de bronnen bij de gelinkte artikels