Pratyahara: de zintuigen terugtrekken

Patañjali beschrijft het in één zin: als de zintuigen zich losmaken van hun objecten, volgen ze als het ware de aard van de geest (Yoga Sutra 2.54). De Bhagavad Gita gebruikt het beeld van een schildpad die zijn poten intrekt (2.58). Je trekt je niet terug uit de wereld. Je stopt met er voortdurend naartoe te lopen.

Waarom het de sleutel is

Elke meditatietechniek strandt als je ogen, oren en huid blijven reageren op alles wat er rond je gebeurt. Concentratie zonder pratyahara is vechten. Daarom noemen de Bihar-boeken pratyahara de brug: wie het leert, kan daarna dharana oefenen zonder te forceren.

Wie meteen wil concentreren, gaat vaak vechten met zijn eigen geest. Pratyahara-technieken werken andersom: ze laten de geest eerst zien wat hij doet, tot hij uit zichzelf naar binnen keert. Daarom staan ze in de Bihar-boeken telkens vóór de concentratieoefeningen.

Technieken van pratyahara in de Bihar-lijn

• Yoga nidra: systematisch rondgaan door het lichaam terwijl je wakker blijft.
• Antar mouna: luisteren naar geluiden, dan kijken naar gedachten.
• Ajapa japa in de voorbereidende vorm: de adem en de mantra volgen.
• Trataka: alle aandacht in één punt, tot het lichaamsgevoel wegvalt.
• Kaya sthairyam: lichamelijke stilte, enkele minuten volledig onbeweeglijk zitten.

Pratyahara in je dag

Je kunt het ook zonder techniek oefenen. Eet één maaltijd per dag zonder scherm. Wandel tien minuten zonder oortjes. Merk op wanneer je gsm je aandacht trekt, en kies dan of je kijkt. Dat is geen spirituele oefening in de strikte zin, maar het is wel de spier die je in pratyahara traint.

Bronnen

1. Patañjali, Yoga Sutra 2.54-55
2. Bhagavad Gita 2.58
3. Swami Satyananda, Meditations from the Tantras, hoofdstukken over pratyahara (Yoga Publications Trust)

Verder in Manomaya kosha

योग निद्राYoga nidra volgens SatyanandaLiggen, luisteren en wakker blijven. De vaste opbouw van yoga nidra zoals Swami Satyananda ze uitwerkte, en wat je er wel en niet van mag verwachten.अन्तर्मौनAntar mouna: innerlijke stilteEen meditatie in zes stappen waarin je de geest leert kennen voor je hem probeert stil te krijgen.