Naar de inhoud
Shantaramkenniscentrum voor klassieke yoga

Home / Kenniscentrum / Pranamaya kosha

Pranamaya kosha · het lichaam van levenskracht

Mudra en bandha

मुद्रा बन्धmudrā bandha

Gebaren en sloten die de aandacht en de prana richten. De vijf soorten mudra en de drie grote bandha's.

2 minuten lezen3 bronnenBijgewerkt 13 november 2026

Het derde hoofdstuk van de Hatha Yoga Pradipika gaat over tien mudra's en bandha's, die volgens Swatmarama ouderdom en dood overwinnen. Zulke taal moet je lezen als die van zijn tijd. De kern is concreet: met kleine, precieze houdingen van hand, oog, tong en bekken leer je je aandacht en prana te sturen.

Vijf soorten mudra

De Bihar-boeken delen ze in vijf groepen:

  • Hasta, handmudra's, zoals jnana en chin mudra in meditatie.
  • Mana, hoofdmudra's met ogen, oren, neus, tong en lippen, zoals shambhavi en khechari.
  • Kaya, houdingsmudra's, zoals viparita karani, de omgekeerde houding.
  • Bandha, slotmudra's, zoals maha mudra en maha bandha.
  • Adhara, bekkenbodemmudra's, zoals ashwini mudra.

De drie grote bandha's

Jalandhara bandha, het keelslot

Na het inademen breng je je kin naar je borst en hou je de adem binnen. Je schouders gaan iets omhoog en naar voor. Volgens de teksten houdt dit de prana in de romp.

Een yogi zit op zijn hielen met open mond en uitgestoken tong
Simhasana, de leeuw. Volgens de Hatha Yoga Pradipika (1.52) helpt deze houding bij de drie bandha's. Jogapradipika, 1830. Publiek domein.

Uddiyana bandha, het buikslot

Na volledig uitademen hou je de adem buiten, doe je alsof je inademt zonder lucht binnen te laten, en trek je de buik naar binnen en omhoog onder de ribben. Alleen op een lege maag en alleen met de adem buiten.

Moola bandha, het wortelslot

Je trekt de bekkenbodem samen: bij mannen het perineum, bij vrouwen het gebied rond de baarmoederhals. Het is subtieler dan het aanspannen van de sluitspier. Satyananda schreef er een heel boek over, Moola Bandha: The Master Key.

Maha bandha

De drie samen, met de adem buiten. Volgens de Hatha Yoga Pradipika het grote slot dat de drie nadi's verenigt (3.19-24).

Hoe je ze leert

  1. Leer elke bandha apart, zonder de adem lang vast te houden.
  2. Combineer jalandhara met antar kumbhaka.
  3. Voeg moola bandha toe.
  4. Leer uddiyana met bahir kumbhaka.
  5. Pas als dat vlot gaat: maha bandha.
Veilig oefenen

Bandha's met kumbhaka niet bij hoge bloeddruk, hartklachten, een hernia, een maagzweer of tijdens de zwangerschap. Uddiyana niet tijdens de menstruatie. Leer de combinaties met een ervaren leraar.

Bronnen

  1. Hatha Yoga Pradipika hoofdstuk 3
  2. Swami Satyananda, Asana Pranayama Mudra Bandha, hoofdstukken Bandha en Mudra
  3. Swami Satyananda, Moola Bandha: The Master Key (Yoga Publications Trust)

Verder in Pranamaya kosha

प्राणPrana, nadi's en de vijf vayu'sHoe de yogatraditie de levenskracht beschrijft: als een netwerk van kanalen en vijf stromingen in het lichaam.प्राणायामPranayama volgens de Bihar-lijnPranayama is geen ademgymnastiek. Het gaat om kumbhaka, het vasthouden. Hoe de Bihar-boeken de technieken opbouwen.नाडी शोधनNadi shodhana stap voor stapDe afwisselende neusgatademhaling, zoals Asana Pranayama Mudra Bandha ze in vier technieken opbouwt. Elk niveau vraagt maanden.