Naar de inhoud
Shantaramkenniscentrum voor klassieke yoga

Home / Kenniscentrum / Pranamaya kosha

Pranamaya kosha · het lichaam van levenskracht

Pranayama volgens de Bihar-lijn

प्राणायामprāṇāyāma

Pranayama is geen ademgymnastiek. Het gaat om kumbhaka, het vasthouden. Hoe de Bihar-boeken de technieken opbouwen.

2 minuten lezen3 bronnenBijgewerkt 13 november 2026

Het woord laat twee lezingen toe. Prana en ayama: de dimensie van prana uitbreiden. Of prana en yama: prana beheersen. Swami Niranjanananda zegt dat beide kloppen. Je breidt je levenskracht uit door ze te leren sturen, en de adem is het werktuig.

De vier delen van een ademhaling

  • Puraka, inademen
  • Antar kumbhaka, de adem binnen houden
  • Rechaka, uitademen
  • Bahir kumbhaka, de adem buiten houden

De Hatha Yoga Pradipika noemt kumbhaka het eigenlijke werk. Haar acht technieken heten niet voor niets de acht kumbhaka's: surya bheda, ujjayi, sheetkari, sheetali, bhastrika, bhramari, moorchha en plavini (2.44). Nadi shodhana, de afwisselende neusgatademhaling, staat er vóór als de voorbereiding die de kanalen zuivert (2.7-10).

purakainademenantar kumbhakaadem binnen houdenrechakauitademenbahir kumbhakaadem buiten houden
Vier fasen. Pranayama werkt met deze vier. Kumbhaka, het vasthouden, is volgens de Hatha Yoga Pradipika de kern. Begin er pas mee onder begeleiding.

De Bihar-opbouw

  1. Adembewustzijn. Je ademhaling waarnemen zonder ze te veranderen. Buikademhaling, borstademhaling, sleutelbeenademhaling, en dan de volledige yogische ademhaling.
  2. Nadi shodhana. Jarenlang de basis. Zie Nadi shodhana stap voor stap.
  3. Verkoelend en rustgevend. Sheetali, sheetkari en bhramari.
  4. Verwarmend. Bhastrika en kapalabhati, en surya bheda.
  5. Ujjayi. De overwinnende adem, die later in meditatie en kriya terugkomt.
  6. Met bandha's. Als je de sloten apart beheerst, combineer je ze met kumbhaka.

Drie technieken om mee te beginnen

Bhramari, de bijenadem

Ga zitten, sluit je ogen en je oren met je wijsvingers. Adem in door de neus. Zoem bij het uitademen een lage, gelijkmatige toon, met je mond dicht. Voel de trilling in je hoofd. Vijf tot tien keer. Een van de veiligste pranayama's, ook 's avonds.

Ujjayi

Span je keel licht aan, alsof je fluistert. De adem maakt een zacht, zuchtend geluid, als een slapend kind. Adem zo langzaam in en uit door de neus. Je kunt ujjayi ook liggend oefenen.

Sheetali

Rol je tong tot een buisje en steek het puntje uit je mond. Adem in door de tong, sluit je mond en adem uit door de neus. Werkt verkoelend. Kun je je tong niet rollen, gebruik dan sheetkari: adem in tussen je tanden.

Veilig oefenen

Nooit forceren, nooit door je mond ademen tenzij de techniek het vraagt. Bij duizeligheid stop je en adem je gewoon. Kumbhaka's, bhastrika en kapalabhati niet bij hoge bloeddruk, hartziekte of epilepsie. Bij zwangerschap alleen zachte technieken zonder vasthouden. Oefen pranayama na asana en voor meditatie, op een lege maag.

Over het woord ademcoaching

Veel wat vandaag als ademwerk verkocht wordt, zoals coherente ademhaling of methodes met hyperventilatie, komt niet uit de yogatraditie. Dat maakt het niet slecht. Het is alleen iets anders. Voor ademcoaching verwijzen we naar Ademkracht.

Bronnen

  1. Hatha Yoga Pradipika 2.1-2.78
  2. Swami Satyananda, Asana Pranayama Mudra Bandha, hoofdstuk Pranayama
  3. Swami Niranjanananda, Prana and Pranayama

Verder in Pranamaya kosha