Home / Kenniscentrum / Pranamaya kosha
Pranamaya kosha · het lichaam van levenskrachtPrana, nadi's en de vijf vayu's
प्राणprāṇa
Hoe de yogatraditie de levenskracht beschrijft: als een netwerk van kanalen en vijf stromingen in het lichaam.
Prana is volgens de Upanishads de kracht die alles in beweging houdt, van het kloppen van je hart tot het denken. De adem is er de grofste vorm van en tegelijk de handigste ingang. Daarom werkt yoga met de adem om prana te leren kennen.
De nadi's
Prana stroomt door nadi's, kanalen of stromen. De hatha-teksten spreken van 72.000. Drie zijn belangrijk:
- Ida, links: maan, koel, mentaal, naar binnen gericht.
- Pingala, rechts: zon, warm, fysiek, naar buiten gericht.
- Sushumna, in het midden: het kanaal van de wervelkolom. Het gaat volgens de teksten pas stromen als ida en pingala in evenwicht zijn.
Het woord hatha verwijst er ook naar: ha voor de zon, tha voor de maan. Hatha yoga is het in evenwicht brengen van die twee. Je kunt de wisseling voelen in je neus: meestal stroomt de adem vrijer door één neusgat, en dat wisselt in de loop van de dag.
De vijf vayu's
| Vayu | Plaats | Werking |
|---|---|---|
| Prana | Borstkas | Opnemen: adem, voedsel, indrukken |
| Apana | Onderbuik en bekken | Afvoeren: uitscheiding, geboorte, neerwaartse stroom |
| Samana | Tussen navel en hart | Verteren en verdelen |
| Udana | Keel, hoofd, armen en benen | Spreken, opwaartse stroom |
| Vyana | Het hele lichaam | Verspreiden en samenhouden |
Volgens de Hatha Yoga Pradipika brengen de bandha's prana en apana samen bij de navel (3.64). Dat is de beschrijving achter de krachtigste technieken van de traditie, en de reden waarom ze voorbereiding vragen.
Prana en bio-elektriciteit
Je lichaam is ook een elektrisch systeem. Zenuwen geven signalen door met kleine spanningen, je hart maakt een stroom die een ECG kan meten, je hersenen een stroom voor het EEG. Elke cel heeft een spanning over haar wand. De bioloog Michael Levin (Tufts University) toont aan dat de elektrische patronen tussen cellen mee sturen hoe een lichaam groeit en herstelt. Sinds de jaren negentig spreekt men in de alternatieve geneeskunde ook van een biofield, een veld van energie en informatie rond en in het lichaam.
Voor wie met prana werkt, liggen de vergelijkingen voor de hand. Prana als de levende stroom in het lichaam, nadi's als de banen waarlangs die stroom loopt, de adem als schakelaar. Dat is een boeiende gedachte, en we geven ze hier omdat ze veel mensen helpt om zich iets bij prana voor te stellen.
De gangbare wetenschap aanvaardt dit niet. Bio-elektriciteit is goed onderzocht, maar dat prana hetzelfde is, of dat nadi's en chakra's als elektrische banen of velden te meten zijn, is niet aangetoond. Het blijft een speculatieve vergelijking, geen bewijs. Lees het als een beeld, niet als een feit.
En de wetenschap?
Hier moeten we eerlijk zijn, ook over onze eigen bronnen. Prana and Pranayama schrijft dat het pranische veld door de moderne wetenschap bewezen is, en verwijst naar Kirlianfotografie, die een halo rond mensen toont. Dat klopt niet: die halo ontstaat door elektrische ontlading en vocht, en verandert met de druk, het zweet en de vochtigheid. Ze bewijst geen levenskracht.
Wat wel vaststaat: de afwisseling tussen de neusgaten bestaat echt en heet in de geneeskunde de neuscyclus, en een rustige, trage adem beïnvloedt hartslag en zenuwstelsel. Prana zelf is een begrip uit de ervaring. Je leert het kennen door te oefenen, niet door het te meten. Dat is geen zwakte van de traditie. Het wordt pas een zwakte als iemand doet alsof het anders is.
Bronnen
- Swami Niranjanananda, Prana and Pranayama (Yoga Publications Trust)
- Hatha Yoga Pradipika 2.2-2.5 en 3.64
- Swami Niranjanananda, Prana Vidya (Yoga Publications Trust)
- Michael Levin, 'Bioelectric signaling: Reprogrammable circuits underlying embryogenesis, regeneration, and cancer', Cell 184 (2021)